و  هرچه از آلات جنگ باشد(1) مگر براى ضرورت و مكروه(2) است سلاح را همراه بردارد در صورتى كه به تن او نباشد اگر ظاهر(3) باشد و احوط ترك آن است.

مسائل متفرقه محرّمات احرام

 481  م ـ اگر حاجى در حال احرام براى سر درد دستمالى به دور سر ببندد، اگرچه تمام سر را بگيرد كفاره(4) ندارد.

 482  م ـ آنچه در حال احرام حرام است، سايه بر سر قرار دادن است. بنابراين اگر ماشين از زير پل هايى كه در مسير واقع شده برود و به ناچار مُحرمين از زير پل ها عبور كنند و يا در محل بنزين در زير سقف متوقف شوند و محرمين زير سقف قرار گيرند اشكالى پيدا نمى شود و كفاره ندارد.

1 . آية الله سيستانى: ولى پوشيدن و حمل وسايل دفاع; مانند زره و سپر اشكال ندارد.

2 . آيات عظام اراكى، صافى، گلپايگانى: احتياط واجب آن است كه سلاح را حمل نكند.

آية الله سيستانى: بنابر احتياط حمل آن هم به طورى كه او را مسلّح بدانند جايز نيست. ولى بودن سلاح نزد محرم و حمل آن اگر به طورى باشد كه او را مسلّح ندانند، اشكال ندارد، ولى احوط ترك آن است. (مناسك، مسأله 277 و 278).

آية الله مكارم: بنابر احتياط مستحب.

3 . آية الله مكارم: خواه ظاهر باشد و يا نباشد.

4 ـ آية الله اراكى، آية الله نورى: احوط ثبوت كفاره است.

آية الله بهجت: اگر چه جايز است ولى كفّاره دارد.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: مانعى ندارد ولى يك گوسفند كفاره دارد. ( مناسك فارسى، ص 42 ).

آية الله مكارم: احتياط واجب كفّاره است.

 483  م ـ شخصى كه با ماشين مسقف رانندگى مى كند بايد در هر احرام يك گوسفند كفاره بدهد و با تكرار پياده و سوار شدن، كفاره تكرار نمى شود و همچنين در ساير موارد سايه بر سر قرار دادن.(1)

 484  م ـ پوشيدن نعلينى كه بندهاى عريضى داشته باشد ولى تمام روى پا را نگيرد، در حال احرام مانعى ندارد.

 485  م ـ در شب، استظلال(2) نيست. بنابر اين، جايز است محرم در شب با ماشين سقف دار به مكه برود،(3) ولى در هواى ابرى(4) در روز جايز نيست، مگر ابر به طورى تيره(5) باشد كه استظلال صدق نكند.

 486  م ـ جايز است از جاهاى دور مثل تهران با نذر محرم شود،(6) ولى اگر زير سقف سفر مى كند بايد كفاره بدهد.(7)

 487  م ـ تزريق آمپول در حال احرام مانع ندارد ولى اگر موجب بيرون آمدن خون از بدن مى شود تزريق(8) نكند مگر در مورد حاجت و ضرورت.(9)

1 ـ تفصيل اين مسأله در مسأله 448 گذشت.

2 ـ تفصيل اين مسأله در ذيل مسأله 444 گذشت.

3 ـ آية الله خامنه اى، از اين قسمت تا آخر مسأله را متعرّض نشده اند.

4 ـ آية الله بهجت، اگر طورى باشد كه تظليل صادق نباشد اشكال ندارد.

5 ـ آية الله تبريزى، آية الله خويى: استظلال در روز ابرى هم جايز نيست.

آية الله سيستانى: اگر ابر تيره باشد كه اشعّه آفتاب را به كلّى پوشانده باشد و باران نباشد اشكال ندارد.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: در جواب استظلال در روز ابرى فرموده اند: استظلال در هواى ابرى در روز جايز نيست. ( مناسك فارسى، ص 184 ).

آية الله مكارم: تيره بودن ابرها لازم نيست، منظور نبودن سايه است.

6 ـ آية الله فاضل: به تفصيلى كه در حاشيه مسأله 441 گذشت.

7 ـ آية الله بهجت، آية الله صانعى: كه در مسأله 441 گذشت.

آية الله سيستانى: صحّت نذر براى كسانى كه مى دانند بايد زير سقف بروند محلّ اشكال است.

8 ـ آية الله بهجت: يعنى اگر بداند كه چنين مى شود، چنانكه گذشت در ذيل بيستم از محرمات احرام.

آية الله سيستانى: بنابر احتياط جايز نيست مگر در حال ضرورت.

آية الله مكارم: مكروه است.

9 ـ آية الله فاضل: و در هر صورت كفّاره ندارد.

 488  م ـ در حرام بودنِ سايه بر سر قرار دادن، فرقى بين سايه اى كه با شخص حركت كند، مثل چتر و ماشين مسقّف و سايه ثابت(1) مثل پل و غيره نيست(2) و فرقى بين اجبار و اختيار نيست(3)ولى بر عبور از زير پل هايى كه در جاده ها هست صادق نيست.

 489  م ـ كسى كه حجش را باطل كند، اگر حج فاسد شده را به اتمام رسانده از احرام خارج شده وگرنه در احرام باقى است.(4)

 490  م ـ بعد از آن كه محرم به منزل رسيد ولو در محله هاى جديد مكه، كه از مسجدالحرام دور هستند، مى تواند(5) براى رفتن به مسجد الحرام در ماشين هاى مسقّف سوار شود يا زير سايه برود.(6)

استفتائات محرّمات احرام

1 ـ آيات عظام اراكى، تبريزى، خامنه اى، خويى، سيستانى، مكارم: عبور از زير سايبانِ ثابت اشكال ندارد.

آية الله گلپايگانى: احتياط آن است كه به اختيار خود، روز از آن تونل هايى كه صدق رفت و آمد در منزل نمى كند، نرود. ( آراء المراجع، ص 178 ).

2 ـ آيات عظام اراكى، بهجت،فاضل،نورى: فرق هست وحرمت استظلال، سايه ثابت را شامل نمى شود.

آية الله مكارم: پل ها اشكال ندارد.

3 ـ آية الله سيستانى: در فرض اجبار قطعاً حرام نيست.

4 ـ آية الله سيستانى: اگر حج خود را باطل كند احرامش باطل مى شود.

آية الله مكارم: يادر بعضى از مواردكه وظيفه اوتبديل به عمره مفرده است، عمره مفرده را به پايان برساند.

5 ـ آية الله صانعى: گذشت كه بنابر احتياط واجب استظلال بعد از نزول در منزل هم حرام است.

آية الله نورى: چون مكه منزل است همين قدر كه محرم به مكه رسيد مى تواند در زير سايه قرار بگيرد و در روز هم با ماشين مسقّف حركت كند و لازم نيست كه منتظر رسيدن به منزل و اتّخاذ منزل در مكّه باشد.

6 ـ تفصيل اين مسأله در ذيل مسأله 438 گذشت.

*     491  س ـ آيا كشتن مارمولك واز اين قبيل جانوران، درحال احرام اشكال دارد ؟

ج ـ از محرمات احرام محسوب نيست.(1)

 492  س ـ اگر از روى علم و عمد در احرام حج، قبل از وقوف عرفه، با زوجه خود جماع نمايد مسلماً حج او باطل است، و قبل از وقوف مشعر الحرام هم بنابر اقوى باطل است و كفاره دارد و بعد از اتمام در سال آينده اعاده كند، آيا در صورت جهل چه وظيفه اى دارد ؟

ج ـ در صورت جهل، عمل او صحيح است و كفاره هم ندارد.

 493  س ـ آيا شوهر پس از مُحل شدن مى تواند زوجه مُحرِم خود را از روى التذاذ دست بزند ؟

ج ـ بر مرد مزبور منعى نيست ولى اگر زن نيز لذت مى برد، در فرض سؤال نبايد حاضر شود، على الأحوط.(2)

*     494  س ـ فردى كه از احرام درآمده، زنش را كه محرم است مى بوسد، اگرچه زن راضى نيست، آيا اين كار نسبت به مرد و زن چه حكمى دارد ؟

ج ـ اگر زن اختيار نداشته، چيزى بر او نيست و بر مرد هم كفاره واجب نشده است.(3)

1 ـ آية الله اراكى: بنابر احتياط از محرمات محسوب مى شود.

آية الله بهجت: اشكال دارد.

آية الله تبريزى، آية الله خويى: جايز نيست مگر او را اذيت كند. (المسائل الشرعيه، ج1، ص331)، كشتن يك نوع مارمولك ( عظاية ) كفاره آن يك مشت طعام است.

آية الله سيستانى: حرام است. مراجعه شود به حاشيه مسأله 313

آية الله صافى: اگر اذيت كند، از محرمات محسوب نيست.

آية الله گلپايگانى: متعرّض اين فرع نشده اند.

آية الله مكارم: كشتن هيچ حيوانى جايز نيست بنابر احتياط واجب مگر حيوانات موذى.

2 ـ آية الله بهجت: اگر زن احتمال مى دهد كه متلذذ شود احتياط در ترك است.

آية الله سيستانى: در اين صورت تمكين زن حرام است.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: بل الاقوى. (آداب و احكام حج، م 419).

آية الله فاضل: حرمت در زن محل اشكال است هرچند لذت مى برد.

3 ـ آية الله بهجت: اگر زن مى داند كه متلذذ مى شود بايد مانع شود و مرد بنابر احتياط بايد يك گوسفند كفاره بدهد. (پرسش هاى جديد، س 64 و...).

آية الله تبريزى، آية الله خويى: هرگاه شخص بعد از طواف نساء زن خود را كه در حال احرام است ببوسد، بايد بنابر احتياط يك گوسفند بكشد. (المسائل الشرعيه، ج1، ص337).

آية الله سيستانى: بنابر احتياط واجب بايد مرد يك گوسفند كفاره بدهد. (مناسك، مسأله 227).

آية الله فاضل: تحقق حرمت بر هيچ كدام ثابت نيست و كفاره هم بر هيچ يك از آن ها لازم نيست.

آية الله گلپايگانى: متعرض مسأله نشده اند.

 495  س ـ صابون و بعضى از شامپوها كه بويى دارد، آيا مى شود براى بدن استعمال كرد يا خير ؟ ضمناً خيلى بوى خوشى هم نيست.

ج ـ اگر صدق بوى خوش مى كند، از آن اجتناب كنند(1) و در غير اين صورت مانع ندارد.(2)

 496  س ـ حمل قمقمه آب كه در محفظه دوخته نگهدارى مى شود، براى محرم چه صورت دارد ؟

ج ـ احتياط آن است كه آن را به دوش(3) نيندازد و دست گرفتن آن مانع ندارد.(4)

 497  س ـ در مورد نظركردن درآيينه، گاهى نگاه مى كندكه خود راببيند و گاهى براى ديدن ماشين وغيره و يا مثلاً براى علاج دردى، آيا براى محرم فرق مى كند و يايكسان است ؟

ج ـ احوط، اجتناب است(5) در همه موارد ذكر شده در سؤال.(6)

1 ـ آية الله بهجت، آية الله خويى: بنابر احتياط ( مستفاد از مسأله 237 مناسك ).

آية الله خامنه اى: اگر صدق بوى خوش مى كند بنابر احتياط واجب اجتناب كند.

آية الله سيستانى: احتياطواجب اجتناب ازاستعمال آن هااست، درصورتى كه بوى خوش داشته باشند.

2 ـ آية الله مكارم: اگر مشكوك هم باشد مانعى ندارد.

3 ـ آية الله بهجت: اگر مثل هميان باشد و صدق لبس نكند اشكال ندارد.

آيات عظام تبريزى، سيستانى، فاضل: مانعى ندارد.

آية الله مكارم: حمل كيف ها و ساك هاى دوخته، هر چند به شانه و گردن بيندازد مانعى ندارد.

4 ـ آية الله خامنه اى: پوشيدن هميان و كمربند و ديگر دوخته هاى كوچك كه به آن لباس گفته نمى شود اشكال ندارد.

5 ـ آية الله بهجت، آية الله خامنه اى: نگاه كردن مُحرِم در آيينه، اگر براى زينت باشد حرام است و گرنه حرام نيست.

آية الله صانعى: گرچه اين احتياط در غير ديدن براى زينت، كه همان به قصد خود را ديدن است، مستحب مى باشد.

آية الله مكارم: تنها در موردى اشكال دارد كه براى تزيين و اصلاح سر و وضع خودش در آينه نگاه كند.

6 ـ مراجعه شود به مسأله 368.

آيات عظام اراكى، خامنه اى، فاضل، نورى: در صورتى كه ضرورتى نباشد.

 498  س ـ در حال احرام عده اى از همديگر عكس مى گيرند و در دوربين عكاسى كه آيينه است و يا حالت شفاف و آينه مانندى دارد نظر مى كنند، بفرماييد اشكال دارد يا خير؟

ج ـ اگر معلوم نيست(1) كه در آينه نظر مى شود، اشكال ندارد.(2)

 499  س ـ آيا سوگند معمولى به حال احرام اشكال دارد، همانند سوگندهاى روزمره مردم كوچه و بازار ؟

ج ـ قسم به غير خدا از محرمات احرام نيست.(3)

 500  س ـ بعضى به علت عرق سوز شدن بدن، احتياج به پمادى دارند كه چربى دارد، آيا مُحرِم مى تواند از اين پماد به بدن خود بمالد يا خير ؟

ج ـ نمى تواند(4) مگر در مورد ضرورت، ولى كفاره ندارد ولو در غير مورد ضرورت(5) مگر

1 ـ آيات عظام تبريزى، خامنه اى، خويى، سيستانى: بر فرض آينه بودن و نظر كردن به آن، چون غرض غير زينت است، مانعى ندارد.

آية الله فاضل: نظر در آينه صدق نمى كند و اشكال ندارد.

آية الله مكارم: اشكال ندارد.

2 ـ آية الله بهجت: چون براى تزيين نيست اشكال ندارد ( مناسك ، مسأله 247 ).

آية الله صانعى: بلكه اگر معلوم هم باشد چون به قصد زينت نيست جايز است.

3 ـ آية الله اراكى، آية الله فاضل: و اسماء الهى.

آية الله بهجت: به ذيل مسأله 374 و376 مراجعه شود.

4 ـ آية الله تبريزى، آية الله خويى: كفاره روغن مالى از روى علم و عمد يك گوسفند و از روى جهل اطعام يك فقير است بنا بر احتياط در هر دو مورد.

آية الله سيستانى: اگر بوى خوش نداشته باشد، براى معالجه اشكال ندارد واگر داشته باشد، در صورت ضرورت جايز است. در مورد كفّاره به حاشيه مسأله 400 مراجعه شود.

آية الله مكارم: ماليدن انواع پمادها در ضرورت و معالجه مانعى ندارد.

5 ـ آية الله مكارم: در غير مورد ضرورت كفاره آن احتياطاً يك گوسفند است.

آن كه بوى خوش داشته باشد، كه كفاره آن يك گوسفند است، اگرچه از روى اضطرار باشد.(1)

 501  س ـ در موردى كه كنده شدن مو با كشيدن دست به سر و صورت كفاره دارد، آيا فرقى بين عمد و سهو و غفلت هست ؟

ج ـ فرق نمى كند(2) به شرط آن كه دست كشيدن عمدى باشد.(3)

 502  س ـ اگر غير مُحرم از محرم ازاله مو كند يا يكى از كارهايى كه بر محرم حرام است و كفاره دارد انجام دهد، چه حكمى دارد ؟

ج ـ اگر محرم به اختيار خود(4) حاضر شود كه مثلاً مُحلّى سر او را بتراشد حرام است و  بايد كفاره بدهد، ولى چنانچه بدون اختيار او باشد كفاره ندارد، حتى بر مُحلّ مزبور.

 503  س ـ محرم سرش تر است،(5) اگر بخواهد صبر كند تا خودش خشك شود و وضو بگيرد آفتاب طلوع مى كند و نمازش قضا مى شود، آيا وظيفه اش تيمم است ؟

ج ـ اگر نمى تواند ولو با دست سر را خشك كند، احوط جمع بين وضو با اين(6) حال

1 ـ مراجعه شود به مسأله 399 و400.

آية الله خامنه اى: اگر بوى خوش داشته باشد، بنابر احتياط مستحب، كفّاره آن گوسفند است.

2 ـ آية الله بهجت: به ذيل مسأله 409 مراجعه شود.

آية الله مكارم: يعنى ميان سر و صورت فرقى نيست.

3 ـ آية الله سيستانى: و بى هدف.

4 ـ آية الله فاضل: نسبت به مُحلّ مطلقا كفاره اى نيست و نسبت به محرم اگر در موقع ازاله بى اختيار بوده و يا اسناد ازاله به محرم ولو تسبيباً محرز نباشد كفاره ندارد.

5 ـ آية الله سيستانى: مى تواند با گوشه حوله، مقدار لازم از سر را خشك كند.

آية الله فاضل: در فرض سؤال، با دست يا با حوله ـ به طورى كه سر پوشانده نشود ـ جاى مسح را خشك كند.

آية الله مكارم: با حوله خشك كند مانعى ندارد.

6 ـ آية الله بهجت: مرد مى تواند سر خود را با حوله خشك كند و زن صورتش را در صورتيكه اين كار بتدريج انجام گيرد (پرسشهاى جديد حج، س 49، ص 11.)

آية الله خامنه اى: مى تواند قسمت جلوى سر را خشك كند به طورى كه حوله تمام سر را نپوشاند و وضو بگيرد.

آية الله خويى: فتواى معظّم له در دست نيست.

و تيمم است.(1)

 504  س ـ كسى كه موى مصنوعى دارد و با همين حال براى عمره و حج محرم شده و اعمال خود را انجام داده است آيا اشكال دارد ؟

ج ـ ضرر به عمره و حج ندارد، ولى اگر مرد آن را بر سرش گذاشته است بايد كفاره بدهد.(2)

 505  س ـ با توجه به حرمت پوشيدن صورت براى زنان در حال احرام،(3) آيا چانه هم جزو صورت محسوب مى شود و بايد باز باشد يا اين كه اگر مقنعه اى بر سر گذاشته شود كه چانه را تا لب ها بپوشاند مانعى ندارد ؟

ج ـ زير چانه جزو صورت محسوب نمى شود ولى پوشاندن به نحوى كه در سؤال ذكر شده اشكال دارد.(4)

 506  س ـ آيا زن محرم مى تواند صورت خود را با حوله پاك كند يا حكم سر مرد را دارد كه نمى تواند روى آن را بپوشاند ؟

ج ـ احتياط، مراعات شود.(5)

1 ـ مراجعه شود به مسأله 422.

آية الله تبريزى: با دست و يا جاى ديگر بدن، سر را به مقدار مسمّاى مسح، خشك كند.

آية الله سيستانى: اگر چاره ندارد مى تواند با كنار حوله به مقدار مسح سرش را خشك كند.

آية الله صانعى: ولى بايد توجّه داشته باشد كه رطوبت سر سبب مسح پاها به آب خارج از وضو نشود.

2 ـ آية الله بهجت: در صورت توجّه و نيز عدم جهل به مسأله، بنابراين در غافل و جاهل كفاره نيست.

آية الله تبريزى، آية الله خويى: اگر از روى اضطرار باشد ظاهراً كفاره ندارد.

آية الله خامنه اى: بنابر احتياط كفّاره بدهد.

آية الله سيستانى: اگر از روى ضرورت باشد كفاره ندارد و در غير اين صورت بنابر احتياط يك گوسفند كفاره دارد. (ملحق مناسك).

3 ـ آية الله بهجت: چانه جزو صورت است كه نبايد پوشانده شود و بعض صورت نيز در حكم تمام آن است، ولى دست گذاشتن روى صورت مانعى ندارد. ( پرسشهاى جديد حج، ص 12، سؤال 50 ).

آية الله خامنه اى: تفصيل مسأله حرمت پوشاندن رو، ذيل مسأله 429 گذشت.

4 ـ آية الله مكارم: اشكال ندارد.

5 ـ آية الله بهجت: اگر تدريجى باشد مانعى ندارد. ( مستفاد از پاسخ سؤال 49 پرسش هاى حج ).

آية الله خامنه اى: اگر حوله را بر روى همه صورت بيندازد اشكال دارد و در غير اين صورت مانع ندارد.

آية الله خويى، آية الله فاضل: جايز نيست.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: به نحوى كه صورت پوشيده نمى شود خشك كند.

آية الله مكارم: پاك كردن صورت با حوله مانعى ندارد.

 507  س ـ زن ها كه در حال احرام براى پوشيدن و در آوردن مقنعه، صورتشان پوشيده مى شود، چه صورت دارد ؟

ج ـ بايد سعى كنند پوشيده نشود،(1) و اگر عامداً و از روى علم پوشيده نشود مانع ندارد.

 508  س ـ فرموده ايد كه محرم از منزل تا مسجدالحرام مى تواند زير سقف برود، آيا كسانى كه در مسجدالحرام براى حج محرم مى شوند مى توانند در مكه زير سقف باشند ؟

ج ـ تا عرفاً در منزل و مكه هستند و در حال سير براى خارج شدن از مكه نيستند مى توانند(2)استظلال نمايند.(3)

 509  س ـ كسى كه از تنعيم محرم مى شود، استظلال براى او چه حكمى دارد ؟

ج ـ چون تنعيم جزو مكه شده و مكه منزل است، استظلال در فرض سؤال مانع ندارد.(4)

1 ـ آية الله بهجت: به ذيل مسأله 434 مراجعه شود.

آية الله سيستانى: پوشيدن مقنعه كه مقدارى از اطراف صورت را مى پوشاند به احتياط واجب جايز نيست.

آية الله مكارم: اين مقدار مانعى ندارد.

2 ـ آية الله صانعى: گذشت عدم جواز على الأحوط .

3 ـ به مسأله 438 مراجعه شود.

آية الله مكارم: در مكّه مانعى ندارد هر چند در حال حركت به سوى عرفات باشد.

4 ـ آية الله بهجت: به احتياط واجب تظليل جايز نيست. ( استفتائات ويژه حج، س 8 ).

آية الله تبريزى: احتياط لازم ترك استظلال در تنعيم و در حركت از آنجا تا مسجد الحرام يا محل اقامت است.

آية الله خويى: بنابر احتياط، استظلال نكند تا دخول مكه متيقّن سابق. (المسائل الشرعيه، ج1، ص337).

آية الله سيستانى: حكم به جواز استظلال در مفروض سؤال بسيار مشكل است و احتياط ترك نشود. ( مناسك، مسأله 271 ).

آية الله صانعى: بلكه دارد على الأحوط.

 510  س ـ ميقات عمره مفرده در خود مكه واقع شده است، آيا كسى كه در آنجا براى عمره مفرده احرام بست مى تواند در اتوبوس سقف دار سوار شود يا خير، با توجه به اين كه محل سكونت او مكه است ؟

ج ـ در فرض مذكور مانع ندارد.(1)

 511  س ـ افرادى از مسجد شجره محرم شدند و شبانه براى مكه حركت نمودند ولى نزديك طلوع آفتاب در ماشين سقف دار به خواب رفتند و بعد از طلوع آفتاب بيدار شدند و ماشين را نگاه داشتند، آيا براى مدتى كه در حال سير در زير سقف بودند، كفاره دارد يا خير، و الآن كه ايستاده اند و مى خواهند پياده شوند، چه حكمى دارد ؟

ج ـ براى مدتى كه خواب بوده اند، يا ماشين ايستاده، كفاره واجب نيست، ولى اگر بعد از بيدار شدن و التفات و قبل از ايستادن ماشين، استظلال شده ولو اضطراراً، كفاره واجب  است.(2)

 512  س ـ در حال احرام وقتى ماشين هاى بى سقف حركت مى كند و سفر انجام مى شود، آيا پياده و سوار شدن از ماشين در حالى كه ايستاده است، در صورتى كه مستلزم گذشتن از زير سقف قسمت جلو ماشين است، چه حكمى دارد ؟

ج ـ مانع ندارد.

 513  س ـ كسانى كه از مسجد الحرام براى حج محرم مى شوند و از مسجد الحرام در ماشين سقف دار سوار مى شوند و مثلاً در عزيزيه كه منزل ايشان است پياده مى شوند، آيا سوار شدن در اتومبيل سقف دار از مسجد الحرام به منزل چه صورت دارد، و اگر پياده نشوند و از اول قصد عرفات داشته باشند حكم چيست؟

1 ـ در مسأله قبل گذشت.

آية الله صانعى: بلكه مانع دارد.

2 ـ مراجعه به مسأله 448 و 449 شود.

آية الله تبريزى: در فرض مزبور بنا بر احتياط براى استظلال در شب بايد كفاره بدهند.

آية الله مكارم: در اين صورت كفاره اى لازم نيست.

ج ـ در فرض اول مانع ندارد و در فرض دوم احتياط كنند.(1)

 514  س ـ اينجانب يكى از خدمه كاروان حج هستم، امسال ( 1365 ) بعد از درك عرفات به اتفاق مدير كاروان و معاون و اينجانب و بانوان كاروان در يك اتوبوسى سربسته قرار گرفتيم و براى درك اضطرارى به مشعر الحرام رفته و چون در مسير مزدلفه به منى به راه بندان برخورديم، لذا در هواى آفتابى در اتوبوس سربسته بودم، ناگاه به يادم آمد كه نبايد در زير طاق اتوبوس قرار بگيرم، چند دقيقه اى با علم به اينكه اتوبوس سرپوشيده است مانده و پس از توقف اتوبوس بر اثر راه بندان پياده شدم، و مابقى راه را تا محل چادر كاروان در منى پياده طى نمودم،
لذا از محضر آن بزرگوار تقاضا دارم بفرماييد:

1 ـ آيا كفاره تعلق مى گيرد يا نه ؟

2 ـ در صورتى كه تعلق گرفته باشد بايد حتماً در منى ذبح گردد ؟

3 ـ در حالى كه اكنون در تهران هستم آيا مى توانم قربانى را در محل اقامتم ذبح نمايم ؟

4 ـ در صورتى كه خدمه كاروان بودم و به دستور مدير گروه براى كمك نمودن به بانوان مسن براى رمى جمره عقبه عازم منى بودم و از خود استقلال نداشتم، آيا وجه اين گوسفند را چه كسى بايد بپردازد ؟ ستاد حج، مدير گروه يا اينجانب ؟

5 ـ چنانچه ستاد حج تقبل نموده باشد ذبح را، آيا از گردن اينجانب ساقط مى گردديا نه؟

ج ـ بايد قربانى كنيد و اگرچه بايد(2) در منى ذبح نماييد، ليكن ذبح در محل خودتان هم

1 ـ به سؤال 509 مراجعه شود.

آية الله صانعى: بلكه در فرض اوّل هم احتياط كنند و مانع دارد.

آية الله فاضل، آية الله مكارم: در هر دو فرض مانعى ندارد.

2 ـ آية الله تبريزى: كفاره اى كه بر محرم براى غير از شكار واجب شده است، اظهر اين است كه مى تواند كشتنش را تا بازگشت از حج تأخير انداخته و هر جا بخواهد بكشد و بهتر اين است كه كفاره را در حج خود بكشد ( مناسك، مسأله  287 ).

آية الله خامنه اى: بنابر احتياط واجب در منى ذبح كند.

آية الله خويى: ذبح در منى لزومى ندارد. (مناسك، مسأله 287).

آية الله سيستانى: جاى اين كفّاره بنابر احتياط واجب منى است ولى اگر نكشت هر چند بدون عذر باشد ذبح در هر جاى ديگر كافى است.

آية الله فاضل: احتياط اين است كه كفّاره محرّمات احرام عمره در مكّه ذبح شود و كفّاره محرّمات حج در منى، ولى فعلا كه گوشت آن در آن دو مكان مصرف فقراى مؤمن نمى شود ذبح در وطن جايز بلكه مطابق احتياط است تا به مصرف فقراى مؤمن برسد.

براى كفاره كفايت مى كند و مى توانيد به مسؤولين در ستاد نيابت دهيد كه براى شما ذبح كنند و در اين صورت ذبح آن ها هم كافى است، ولى بدون نيابت صحيح نيست.

 515  س ـ آيا استظلال،(1) مربوط به سايه حاصل از تابش عمودى خورشيد است يا حاصل از تابش مايل خورشيد را هم شامل مى شود ؟

ج ـ فرق نمى كند.(2)

 516  س ـ آيا استظلال، مربوط به سايه بر سر مى باشد يا اگر سايه فقط بر شانه بيفتد استظلال صدق مى كند ؟

ج(3)ـ صدق نمى كند.

 517  س ـ آيا استظلال فقط مربوط به سقف مى باشد يا شامل سايه حاصل از ديوار ماشين هم مى شود ؟

ج ـ شامل نمى شود.(4)

 518  س ـ آيا در عرفات هم مثل منى مى شود زير چتر حركت كرد يا حكم عرفات غير از حكم منى است ؟

ج ـ زير چتر حركت كردن در عرفات اشكال ندارد.(5)

1 ـ آية الله نورى: گفته شد كه ميزان استظلال نيست.

2 ـ آية الله بهجت: احوط اين است كه زير سايه چيزى كه روى سرنباشد نيز نرود. (مناسك، مسأله 269).

آية الله مكارم: سايه ديوارهاى ماشين بدون سقف و مانند آن مانعى ندارد.

3 ـ آية الله بهجت: فرق نمى كند. (ضمناً به ذيل مسأله 440 مراجعه شود).

آية الله تبريزى، آية الله سيستانى: بنابر احتياط واجب صدق مى كند.

آية الله خويى: صدق مى كند.

آية الله فاضل: گذشت كه بنابراحتياط واجب براى بدن نيز نبايد سايبان قرار دهد.

4 ـ به مسأله 440 مراجعه شود.

آية الله صانعى: بلكه شامل مى شود.

5 ـ تفصيل نظريه آيات عظام در مسأله 438 گذشت.

آية الله صانعى: حكم منى را دارد و جايز نيست على الأحوط.

 519  س ـ در شهر مكه تونل هايى احداث كرده اند كه طولش بيش از 1500 قدم مى باشد آيا بعد از احرام حج مى شود داخل آن با اتومبيل سفر كرد، با علم به اينكه مسقف است ؟

ج ـ مانع ندارد، بلى اگر خودش آن راه را اختيار كند و از زير آن سقف برود اشكال دارد.(1)

 520  س ـ آيا محرم به محض وصول به مكه مى تواند استظلال نمايد و يا بايستى به منزل برسد و بعد از اتخاذ منزل جايز است؟

ج ـ مكه منزل است و با رسيدن به آن استظلال مانع ندارد.(2)

 521  س ـ اخيراً از حدود كشتارگاه تا نزديك جمرات، مسقفى را درست كرده اند، آيا عبور از اين راه براى محرمى كه هنوز منزل نكرده و از مشعر مستقيم به جمرات مى رود جايز است يا نه ؟

ج ـ مانع ندارد.(3)

 522  س ـ آيا گرفتن ناخن توسط مُحرِم از غير مُحرم جايز است ؟

ج ـ اشكال ندارد.

 523  س ـ آيا محرم مى تواند ناخن محرم ديگر را به قصد تقصير بگيرد يا نه؟

ج ـ اشكال ندارد.(4)

 524  س ـ كندن دندان كه بر محرم حرام است،(5) مقصود دندان خودش مى باشد يا شامل

دندان غير هم مى شود ؟ و در تقدير حرمت در صورت خون آمدن است يا مطلقاً ؟

ج ـ شامل دندان غير نمى شود، هرچند خون از آن بيرون آيد.(1)

 525  س ـ آيا در حال احرام مى توان دندانى را كه شديداً درد دارد و دكتر سفارش مى كند كه آن را بكشيد، كشيد، گرچه باعث خونريزى شود ؟

ج ـ اگر ضرورت دارد مانع ندارد، ولى كفاره دارد على الأحوط.(2)

1 ـ آيات عظام اراكى، خامنه اى، فاضل، نورى: اشكال ندارد.

آية الله بهجت: اشكال ندارد (مستفاد از س53 مناسك).

آية الله مكارم: در اين صورت هم مانعى ندارد.

نظريات آيات عظام در مسأله 488 گذشت.

2 ـ آية الله تبريزى، آية الله سيستانى: چنانكه در مسأله 438 گذشت بعد از رسيدن به مكّه همؤ
بنا بر احتياط نمى تواند در حال حركت براى خود سايبان درست كند; مثل اين كه چتر بردارد يا سوار ماشين مسقف شود، بلى رفتن زير سايه ثابت مانعى ندارد.

آية الله خويى: به حاشيه مسأله 509 مراجعه شود.

آية الله صانعى: بلكه مانع دارد على الأحوط.

3 ـ اين سؤال و سؤال قبل به مسأله 438 مراجعه شود.

4 ـ آية الله سيستانى: ولى ناخن گرفتن در تقصير بنابر احتياط واجب كافى نيست.

5 ـ آية الله سيستانى: مراجعه شود به مسأله 468

آية الله مكارم: در فرض خونريزى مكروه است.

*     526  س ـ هرگاه محرم سر خود را با چيز دوخته بپوشاند، آيا يك كفاره بايد بدهد يا دو كفاره ؟

ج ـ بايد دو كفاره بدهد(1) مگر در صورت جهل و نسيان.

 527  س ـ در بين مردم معروف است كه محرم نبايد به كسى دستور بدهد; مثلاً نبايد به

كسى بگويد يك ليوان آب يا چاى يا چيز ديگر به من بدهيد و بايد خودش بردارد، آيا اگر در

حال احرام چنين درخواستى از دوست خود بكند گناه كرده است يا نه ؟ و در صورت گناه آيا

كفاره هم دارد يا نه ؟

ج ـ اشكال ندارد.

 528  مستحبات دخول حرم(2)

1 ـ همينكه حاجى به حرم رسيد، پياده شده و به جهت دخول حرم، غسل نمايد.

2 ـ از براى تواضع و فروتنى نسبت به حضرت حق ـ جلَّ و علا ـ پابرهنه شده و نعلين خود

را در دست گرفته داخل حرم شود و اين عمل ثواب زيادى دارد.

1 ـ آية الله گلپايگانى: متعرض اين فرع نشده اند.

2 ـ مراجعه شود به بيست و دوّم از محرمات احرام ( كندن دندان ) بعد از مسأله 467.

آية الله بهجت: ولى كفارّه ندارد على الأظهر، حتّى در صورت غيرضرورت، با خون انداختن اگرچه حرام است چنانكه گذشت. (مناسك شيخ، ص28 و 29).

آية الله تبريزى: كشيدن دندان، اگر خون درنيايد، مانع ندارد و كفاره هم ندارد و در صورتى كه خون بيايد، اگر براى رفع ناراحتى بوده كفاره ندارد.

آية الله خامنه اى: بنابر احتياط مستحب.

آية الله سيستانى: كفاره لازم نيست.

آية الله فاضل: كفاره ندارد.

آية الله مكارم: مطلقاً مانعى ندارد و كفّاره هم ندارد.

3 ـ آية الله بهجت: احتياطاً . (مناسك، س58).

آية الله تبريزى: يك كفاره كافى است.

آية الله خويى: حرمت لبس اينگونه مخيط به نظر ايشان مبنى بر احتياط است و لذا احتياط در دو كفاره است.

آية الله سيستانى: بنابر احتياط واجب، در صورتى كه چيزى كه پوشيدن آن حرام است را بپوشد; مثل عمامه و كلاه، ولى اگر مثلاً پيراهن خود را بر سر بگذارد، بيش از يك كفاره لازم نيست.

آية الله مكارم: در مثل پارچه دوخته شده يك كفاره دارد، ولى كلاه دوخته و مانند آن، بنابر احتياط واجب دو كفاره دارد.

3 ـ وقت دخول حرم اين دعا را بخواند:

« اَللّهُمَّ إنَّكَ قُلْتَ فِيكِتابِكَ وَقَوْلُكَ الْحَقُّ: }وَأَذِّنْ فِى النّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالاً وَعَلى كُلّ ضامِر يَأْتينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَميق {. اَللّهُمَّ إنّياَرْجُو اَنْ اَكُونَ مِمَّنْ اَجابَ دَعْوَتَكَ، وَقَدْ جِئْتُ مِنْ شُقّة بَعيدة وَفَجٍّ عَميق سامِعاً لِنِدائِكَ وَمُستَجِيباً لَكَ مُطيعاً لاِمْرِكَ وَكُلُّ ذلِكَ بِفَضْلِكَ عَليَّ وَاِحْسانِكَ إِلَيَّ فَلَكَ الْحَمْدُ عَلى ما وَفَّقْتَنِيلَهُ أبْتَغِيْ بِذلِكَ الزُّلْفَةَ عِنْدَكَ وَالْقُرْبَةَ إلَيْكَ وَالْمَنْزِلَةَ لَدَيْكَ وَالْمَغْفِرَةَ لِذُنُوبِيوَالتَّوْبَةَ عَلَيَّ مِنْها بِمَنِّكَ، اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَحَرِّمْ بَدَنِيعَلَى النَّارِ وَآمِنِّيمِنْ عَذابِكَ وَعِقابِكَ بِرَحْمَتِكَ يَا أرْحَمَ الرَّاحِمِينَ ».

4 ـ وقت دخول حرم مقدارى از علفِ ( اذخر ) گرفته آن را بجود.

مستحبات دخول مكه معظمه

 529  م ـ براى دخول مكه معظمه نيز مستحب است مكلّف غسل بنمايد و هنگامى كه وارد مكه مى شود با حالت تواضع وارد شود و كسى كه از راه مدينه برود، از بالاى مكه داخل شده و

1 ـ آية الله مكارم: به قصد رجاء انجام دهد.

وقت بيرون آمدن از پايين آن بيرون آيد.

آداب دخول مسجد الحرام

    530  م ـ مستحب است مكلف براى دخول مسجدالحرام غسل نمايد(1) و همچنين مستحب است با پاى برهنه و با حالت سكينه و وقار وارد شود و هنگام ورود از در « بنيشيبه » وارد شود و گفته اند كه باب بنى شيبه در حال كنونى مقابل باب السلام است بنابراين نيكو اين است كه شخص از باب السلام وارد شده و مستقيماً بيايد تا از ستون ها بگذرد.

و مستحب است بر در مسجد الحرام ايستاده بگويد:

« السَّلامُ عَلَيْكَ أَ يُّها النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكاتُهُ، بِسْم الله وَبِاللهِ وَما شاءَ اللهُ، السَّلامُ عَلى أ نْبِياءِ اللهِ وَرُسُلِهِ، اَلسَّلامُ عَلى رَسُولِ اللهِ، السَّلامُ عَلى إبْراهِيمَ خَلِيْلِ اللهِ، وَالْحَمْدُ للهِِ رَبِّ الْعالَمِينَ ».

و در روايت ديگر وارد است كه نزد در مسجد بگويد:

« بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ وَمِنَ اللهِ وَإلَى اللهِ وَما شاءَ اللهُ وَعَلى مِلَّةِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَخَيْرُ الاْسْماءِ للهِِ، وَالْحَمْدُ للهِِ وَالسَّلامُ عَلى رَسُولِ اللهِ، السَّلامُ عَلى مُحَمَّدْ بِنْ عَبْداللهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَ يُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلى أنبِياءِ اللهِ وَرُسُلِهِ، السَّلامُ عَلى خَلِيْلِ اللهِ الرَّحْمنِ، السَّلامُ عَلَى الْمُرسَلِينَ وَالْحَمْدُ للهِِ رَبِّ الْعالَمِينَ، السَّلامُ عَلَيْنا وَعَلى عِبادِ اللهِ الصَّالِحينَ، أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَبارِكْ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَارْحَمْ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّد كَما صَلَّيْتَ وَبارَكْتَ وَتَرَحَّمْتَ عَلى إبْراهِيمَ وَآلِ إبْراهيمَ إنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيْدٌ، أللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد عَبْدِكَ وَرَسُو لِكَ، أللَّهُمَّ صَلِّ عَلى إبْراهِيْمَ خَلِيلِكَ وَعَلى أ نْبِيائِكَ وَرُسُلِكَ وَسَلِّمْ عَلَيْهِمْ، وَسَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ وَالْحَمْدُ للهِِ رَبِّ الْعالَمِينَ، أللَّهُمَّ افْتَحْ لِيأبْوابَ رَحْمَتِكَ وَاسْتَعْمِلْنِيفيطاعَتِكَ وَمَرْضاتِكَ وَاحْفَظْنِي

1 ـ آية الله سيستانى: استحباب اين غسل ثابت نيست، مگر اين كه براى طواف باشد.

بِحِفْظِ الاِْيمانِ أبَداً ما أبْقَيْتَنيجَلَّ ثَناءُ وَجْهِكَ، الْحَمْدُ للهِِ الَّذيجَعَلَنيمِنْ وَفْدِهِ وَزُوّارِهِ وَجَعَلَنيمِمَّنْ يَعْمُرُ مَسَاجِدَهُ، وَجَعَلَنيمِمَّنْ يُناجِيهِ، أللَّهُمَّ إنِّيعَبْدُكَ وَزائِرُكَ فيبَيْتِكَ وَعَلى كُلِّ مَأتِيٍّ حَقٌّ لِمَنْ أتاهُ وَزارَهُ، وَأ نْتَ خَيْرُ مَأتِيٍّ وَأكْرَمُ مَزُور فَأَسْأَ لُكَ يا اَللهُ يا رَحْمنُ بِأَ نَّكَ أنتَ اللهُ لا إلهَ إلاّ أ نْتَ وَحْدَكَ لا شَرِيكَ لَكَ بِأ نَّكَ واحِدٌ اَحَدٌ صَمَدٌ لَمْ تَلِدْ وَلَمْ تُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ ( لكَ خ ل ) كُفُواً أحَدٌ، وَأنَّ مُحَمَّداً عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَعَلى أهْلِ بَيْتِهِ يا جَوادُ يا كَرِيمُ يا ماجِدُ يا جَبَّارُ يا كَريمُ أسْأَ لُكَ أنْ تَجْعَلَ تُحْفَتَكَ إيّايَ بِزِيارَتيإيَّاكَ أوَّلَ شيء تُعْطِيَنِيفَكاكَ رَقَبَتِيمِنَ النَّارِ ».

پس سه مرتبه مى گويد:

« أللَّهُمَّ فُكَّ رَقَبَتيمِنَ النَّارِ ».

پس مى گويد:

« وَأوْسِعْ عَلَيَّ مِنْ رِزْقِكَ الْحَلالِ الطَّيِّبِ وَادْرَأْ عَنِّيشَرَّ شَياطِيْنِ الْجِنِّ وَالاِْنْسِ وَشَرَّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ وَالْعَجَمِ ».

پس داخل مسجد الحرام شود و رو به كعبه دست ها را بلند نموده و بگويد:

« اَللَّهُمَّ إنّيأسْأَ لُكَ فيمَقاميهذا وَفيأوَّلِ مَناسِكِيأنْ تَقْبَلَ تَوْبَتِيوَأنْ تَتَجاوَزَ عَنْ خَطِيئَتيوَأنْ تَضَعَ عَنِّيوِزْري، الْحَمْدُ للهِِ الَّذيبَلَّغَنِيبَيْتَهُ الْحَرامَ أللَّهُمَّ إنّيأشْهَدُ أنَّ هذا بَيْتُكَ الْحَرامُ الَّذيجَعَلْتَهُ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَأمْناً مُبارَكاً وَهُدىً لِلْعالَمينَ أللَّهُمَّ إنَّيعَبْدُكَ وَالْبَلَدَ بَلَدُكَ وَالْبَيْتَ بَيْتُكَ جِئْتُ أطْلُبُ رَحْمَتَكَ وَأؤُمُّ طاعَتَكَ مُطِيْعاً لاِمْرِكَ راضياً بِقَدَرِكَ أسْأَ لُكَ مَسْأ لَةَ الْفَقِيْرِ إلَيْكَ الْخائِفِ لِعُقُوبَتِكَ أللَّهُمَّ افْتَحْ لِيأبْوابَ رَحْمَتِكَ واسْتَعْمِلْنِيبِطاعَتِكَ وَمَرْضاتِكَ ».

بعد خطاب مى كند به سوى كعبه و مى گويد:

« أ لْحَمْدُ للهِِ الَّذيعَظَّمَكِ وَشَرَّفَكِ وَكَرَّمَكِ وَجَعَلَكِ مَثابَةً لِلنّاسِ وَاَمْناً مُبارَكاً وَهُدىً لِلْعالَمِيْنَ ».

و مستحب است وقتى كه محاذى حجر الأسود شد بگويد:

« أشْهَدُ أنْ لاإلهَ إلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ وَأنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ آمَنْتُ بِاللهِ وَكَفَرْتُ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَاللاَّتِ وَالْعُزّى وَبِعِبادَةِ الشَّيْطانِ وَبِعِبادَةِ كُلِّ نِدٍّ يُدْعى مِنْ دُونِ اللهِ ».

و هنگامى كه نظرش به حجرالأسود افتاد متوجه به سوى او شود و بگويد:

« أ لْحَمْدُ للهِِ الَّذِيهَدانا لِهذا وَما كُنّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أنْ هَدانَا اللهُ سُبْحانَ اللهِ وَالْحَمْدُ للهِ وَلا إلهَ إلاّ اللهُ وَاللهُ أكْبَرُ، اللهُ أكْبَرُ مِنْ خَلْقِهِ وَاللهُ أكْبَرُ مِمّا أخْشى وَاَحْذَرُ، لا إلهَ إلاّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيْكَ لَهُ، لَهُ الْمُلكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِيوَيُمِيتُ وَيُمِيتُ وَيُحْيِيوَهُوَ حَيٌّ لا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيء قَدِيرٌ، اللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمّد وَالِ مُحَمَّد وَبارِكْ عَلى مُحَمَّد وَآلِهِ كَأفْضَلِ ما صَلَّيْتَ وَبارَكْتَ وَتَرَحَّمْتَ عَلى إبْراهِيمَ وَآلِ إبْراهِيمَ إنَّكَ حَمِيْدٌ مَجيدٌ، وَسَلامٌ عَلى جَميعِ النَّبِيِّينَ وَالمُرْسَلِينَ وَالْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِينَ أللَّهُمَّ إنَّياُومِنُ بِوَعْدِكَ وَأُصَدِّقُ رُسُلَكَ وَأتَّبِعُ كِتابَكَ ».

و در روايت معتبر وارد است كه وقتى كه نزديك حجر الأسود رسيدى، دست هاى خود را بلند كن و حمد و ثناى الهى را به جا آور و صلوات بر پيغمبر بفرست و از خداوند عالم بخواه كه حج تو را قبول كند. پس از آن، حجر را بوسيده و استلام نما و اگر بوسيدن ممكن نشد استلام نما و اگر آن هم ممكن نشد اشاره به آن كن و بگو:

« أللَّهُمَّ أمانَتِيأدَّيْتُها وَمِيثاقِيتَعاهَدْتُهُ لِتَشْهَدَ لِيبِالْمُوافاةِ أللَّهُمَّ تَصْدِيقاً بِكِتابِكَ وَعَلى سُنَّةِ نَبِيِّكَ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَآلِهِ أشْهَدُ أنْ لا إلهَ إلاّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ وَأنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ آمَنْتُ بِاللهِ وَكَفَرْتُ بِالْجِبْتِ وَالطاغُوتِ وَاللاَّتِ وَالْعُزّى وَعِبادَةِ الشَّيْطانِ وَعِبادَةِ كُلِّ نِدٍّ يُدْعى مِنْ دونِ اللهِ ».

و اگر نتوانى همه را بخوانى بعضى را بخوان و بگو: