صحيح و از حجة الاسلام يا غير حَجّة الاسلام منوب عنه كفايت مى كند يا نه ؟

ج ـ با فرض اين كه معذور بوده و استيجار شده(1) استحقاق اجرت ندارد و كفايت
نمى كند.

حج استحبابى

 165  م ـ مستحب است كسى كه شرايط وجوب حج را ندارد; از بلوغ و استطاعت و غير آنها، در صورت امكان حج به جا آورد و همچنين بر كسى كه حج واجبش را انجام داده است مستحب است دو مرتبه به حج برود و مستحب است تكرار حج در هر سال. بلكه مكروه است پنج سال متوالى آن را ترك كند و مستحب است در وقت خارج شدن از مكه نيّت برگشتن نمايد و مكروه است قصد برنگشتن داشته باشد.(2)

 166  م ـ مستحب است از طرف خويشاوندان يا غير آن ها حج به جا آورد تبرّعا; چه زنده باشند يا مرده و همچنين از طرف معصومين و نيز طواف از طرف آن ها و غير آن ها مستحب است به شرط آن كه در مكه نباشند يا معذور(3) باشند.

 167  م ـ كسى كه زاد و راحله ندارد مستحب است قرض كند و به حج برود، در صورتى كه

1 . آية الله بهجت، آية الله صافى: به ذيل مسأله 107 مراجعه شود.

آية الله تبريزى: در فرض مزبور استحقاق اجرت را دارد ولى اكتفا به عمل او مشكل است.

آية الله خويى: اجير مى تواند اجرة المثل عملش را از كسى كه او را اجير كرده بگيرد، مگر اين كه بيشتر از اجرة المسمّى باشد. (المسائل الشرعيه، ج1، ص310).

آية الله سيستانى: اجاره در فرض مذكور صحيح است و اجير مستحق تمام اجرت است و حكم اكتفا به حج او، در مسأله 107 گذشت.

آية الله گلپايگانى: احوط استرضا از مستأجر است يا اجرت را مسترد دارد و بنابر احتياط كفايت نمى كند. (مناسك عربى، ص 50، مسأله 9).

2 . آية الله مكارم: ولى اگر انجام حج هاى مستحبى پى درپى سبب محروميت انجام دهندگان حج واجب شود، بهتر است مجال را به آن ها بدهند.

3 . آية الله فاضل: استحباب و مشروعيّت طواف مستحبّى براى حاضر در مكّه، هرچند معذور باشد، ثابت نشده است.

مى تواند قرض را ادا كند.

 168  م ـ با مال حرام جايز نيست به حج برود و اگر مال او مشتبه است و علم به حرمت آن ندارد، مى تواند آن را صرف كند.(1)

 169  م ـ بعد از فارغ شدن از حج استحبابى مى تواند ثواب آن را به ديگرى هديه كند، همچنانكه در وقت شروع مى تواند آن را نيت كند.

 170  م ـ كسى كه مال ندارد تا با آن حج به جا آورد مستحب است ولو با اجاره دادن خودش و نيابت از ديگرى به حج برود.

اقسام عمره

 171  م ـ عمره هم مانند حج دو قسم است: «واجب» و «مستحب» و بر كسى كه شرايط استطاعت را داشته باشد يك مرتبه در عمر واجب مى شود و وجوب آن مانند حج فورى است و در وجوب آن استطاعت حج معتبر نيست بلكه اگر براى عمره مستطيع باشد واجب مى شود،(2)هرچند براى حج مستطيع نباشد همچنانكه عكس اين هم همينطور است كه اگر شخص براى حج استطاعت داشته باشد و براى عمره مستطيع نباشد بايد حج به جا آورد ليكن بايد معلوم باشد كه براى كسانى كه از مكه دور هستند; مثل ايرانيان كه وظيفه آن ها حج تمتع است، هيچگاه استطاعت حج از استطاعت عمره و استطاعت عمره از استطاعت حج جدا نيست; چون حج تمتع مركب از هر دو عمل است، به خلاف كسانى كه در مكه يا قريب به آن هستند كه وظيفه آنها حج و عمره مفرده است كه نسبت به آن ها استطاعت براى يكى از دو عمل تصور مى شود.(3)

 172  م ـ واجب است بر كسى كه مى خواهد داخل مكه شود(4) با احرام وارد شود و براى

1 . آية الله مكارم: به شرط آن كه از نظر ظاهر محكوم به حلال بودن باشد.

2 . آية الله مكارم: بنابر احتياط واجب براى كسانى كه اهل مكه هستند يا دور از آن.

3 . آية الله سيستانى: ولى اگر وظيفه آن ها بدل به حج اِفراد شد واجب است در صورت تمكّن، بعد از آن عمره مفرده انجام دهند و اگر در آن سال نشد در سال بعد وجوب آن فورى است.

آية الله نورى: استطاعت حج با استطاعت عمره انفكاك دارد، مخصوصاً در زمان ما كه مسأله ثبت نام و رسيدن نوبت براى هر يك با آن يكى فرق مى كند، بالاخره عمره مفرده واجب نيست.

4 . آية الله سيستانى: ورود به مكّه بلكه در حرم بدون احرام جايز نيست. (مناسك، مسأله 141).

احرام بايد نيت عمره يا حج داشته باشد و اگر وقت حج نيست و مى خواهد وارد مكه شود واجب است عمره مفرده انجام دهد و از اين حكم كسانى كه مقتضاى شغلشان اين است كه زياد وارد مكه مى شوند و از آن خارج مى شوند استثنا شده است.(1)

 173  م ـ تكرار عمره مانند تكرار حج مستحب است و در مقدار فاصله بين دو عمره اختلاف فرموده اند و احوط آن است كه در(2) كمتر از يك ماه، به قصد رجاء به جا آورده شود.(3)

1 . آية الله بهجت: و همچنين كسى كه بعد از تمام نمودن اعمال حج يا بعد از عمره مفرده از مكّه خارج شده و بيرون رفته باشد چنين شخصى مى تواند در همان ماه خروج بدون گذشتن سى روز بدون احرام وارد مكّه شود و در غير اين صورت حكم آن در مسأله 241 مى آيد . (مناسك شيخ ص90).

آيات عظام خامنه اى، صافى، گلپايگانى، مكارم، نورى: همچنين در مورد كسانى كه در همان ماه كه عمره را بجا آورده اند خارج شده و سپس در همان ماه داخل مى شوند احرام و عمره مجدّد واجب نيست.

آية الله سيستانى، آية الله فاضل: و همچنين كسانى كه پس از اعمال حج يا عمره مفرده از مكه خارج شوند و در همان ماه بازگردند.

2 . آية الله صانعى: هر چند اقوى عدم اعتبار فصل است، پس هر روز هم مى توان عمره مفرده آورد.

3 . آية الله اراكى: و احوط آن است كه در كمتر از 10 روز به قصد رجاء آورد.

آية الله بهجت: فاصله بين دو عمره لازم نيست بنابر اظهر، اگر چه افضل در عمره ثانيه اين است كه در ماه ديگرى غير از ماه عمره سابقه باشد و يا فاصله ده روز بين دو احرام باشد، بلكه احد الفصلين احوط است و چنانچه بخواهد يك عمره براى خود و يك عمره براى ديگرى به جا آورد، فاصله يك ماه لازم نيست و همچنين است اگر هر دو عمره براى ديگرى باشد، همچنانكه فاصله بين عمره تمتع و عمره مفرده و بالعكس لازم نيست. (مناسك، مسأله 134).

آية الله تبريزى: در اعتبار فاصله بين عمره تمتّع و عمره مفرده، اگر به نيّت يك شخص باشد احتياط ترك نشود.

آية الله خامنه اى: فاصله معينى بين دو عمره شرط نيست، ولى بنابر احتياط، در هر ماه فقط يك عمره براى خود مى تواند به جا آورد، ولى آوردن عمره براى غير خود، هر نفر يك عمره جايز است.

آيات عظام خويى، سيستانى، صافى، فاضل، مكارم (با اختلاف در تعبير): فاصله يك ماه شرط نيست، بلكه در هر ماه قمرى مى توان يك عمره انجام داد; مثلاً يك عمره در آخر ماه رجب و عمره دوّم در اول ماه شعبان واقع گردد. و تفصيل مسأله خواهد آمد.

آية الله گلپايگانى: فاصله انداختن بين دوعمره مفرده لازم نيست، بلكه مى توان در يك روز چندين عمره مفرده به جا آورد.

آية الله نورى: مى تواند هر روز يك عمره به جا آورد.

فاصله بين عمره تمتّع با عمره مفرده:

اما در فاصله بين عمره تمتّع با عمره مفرده، نظريه آيات عظام چنين است:

آيات عظام اراكى، تبريزى، خويى، فاضل: كسى كه مى خواهد حج تمتّع به جا آورد، مى تواند قبل از عمره تمتع و يا بعد ازحج تمتّع، عمره مفرده به جا آورد و بين اين دو عمره فاصله معتبر نيست.

آية الله سيستانى: در اعتبار فاصله بين عمره تمتع و عمره مفرده اشكال است و احتياط نبايد ترك شود و امّا انجام عمره مفرده بين عمره تمتع و حج، موجب بطلان عمره تمتع مى شود.

آية الله گلپايگانى: انجام دو عمره پى درپى، با فاصله كمتر از ده روز مكروه است و احوط ترك آن است، اگر چه اقوى جواز عمل عبادىِ مكروه است. (آداب و احكام حج، مسأله 1003).

اقسام حج

حج سه قسم است: «تمتّع»، «قِران» و «اِفراد».

تمتّع، وظيفه كسانى است كه چهل و هشت ميل ـ كه(1) شانزده فرسخ است(2)ـ از مكه دور  باشند.

قِران و اِفراد بر غير آن ها واجب مى شود و اين تفصيل در حَجة الاسلام است.

صورت حج افراد و عمره مفرده

 174  م ـ صورت حج افراد، كه گاهى مورد ابتلاى متمتّع مى شود، از اين قرار است كه: زن حايض يا كسى كه بهواسطه ضيق وقت نمى تواند عمره تمتع را به جا آورد، بايد قصد كند حج اِفراد را، و به همان احرامِ عمره تمتع، كه عدول به اِفراد كرده، برود به عرفات و مثل ساير حجاج وقوف كند، بعد از آن برود به مشعر و وقوف كند، بعد برود به منى و اعمال منى را به جا آورد مگر هدى را كه واجب نيست بر او. بعد برود به مكه و طواف زيارت و نماز و سعى و طواف نساء و
نماز آن را به جا آورد. پس در اين وقت از احرام خارج مى شود، بعد از آن برگردد به منى براى بيتوته و اعمال ايّام تشريق; به همان نحو كه ساير حجاج به جا مى آورند. پس صورت حج اِفراد

1 . آية الله مكارم: يا بيشتر.

2 . آية الله تبريزى، آية الله خويى: از مسجد الحرام 16 فرسخ دور باشد.

آية الله مكارم: يعنى حدود 86 كيلومتر.

عين صورت حج تمتع است با يك(1) فرق كه در حج تمتع هدى بايد ذبح كند و در حج اِفراد
واجب نيست ولى استحباب دارد.

 175  م ـ صورت عمره مفرده ـ  كه بايد كسى كه حج تمتّع او بدل به حجِّ اِفراد شد، بعد از حج به جا آورد(2)  ـ آن است كه خارج شود به ادنى الحل و افضل آن است كه از « جِعرانه » يا « حُديبيه » يا « تنعيم » كه از همه نزديك تر به مكه است، محرم شود و بيايد به مكه و طواف كند و نماز آن را بخواند و سعى بين صفا و مروه بكند و تقصير كند يا سر بتراشد و طواف نساء به جا آورد و نماز طواف بخواند.

 176  م ـ «عمره مفرده» با «عمره تمتع» كه تفصيلاً خواهد آمد، در صورت فرق ندارد، مگر در سه چيز:(3)

اول ـ آن كه در عمره تمتع بايد تقصير كند; يعنى از مو يا ناخن خود بايد بگيرد و سر تراشيدن(4) جايز نيست و در عمره مفرده مخير(5) است بين سر تراشيدن و تقصير.

دوم ـ آن كه در عمره تمتع طواف نساء ندارد و در عمره مفرده دارد.

* سوم ـ آن كه ميقات عمره تمتع يكى از مواقيت پنجگانه است كه ذكر آن مى آيد.

و ميقات عمره مفرده ادنى الحل است(6) و جايز است از يكى از مواقيت پنجگانه محرم شود.

1 . آية الله تبريزى، آية الله سيستانى: حج افراد با حج تمتّع در تمام اعمال مشترك هستند و در 6 جهت با هم فرق دارند (تفصيل آن در مسأله 158 مناسك آية الله تبريزى و مسأله 150 مناسك آية الله سيستانى بيان شده است).

2 . آية الله سيستانى: در صورت تمكن.

3 . آيات عظام فرق هاى بيشترى را متذكر شده اند كه به مناسك آنان مراجعه شود.

4 . آية الله فاضل: مجزى نيست.

5 . آية الله بهجت: با افضليت حلق. (مناسك شيخ، ص89).

6 . آية الله بهجت: اگر در حرم باشد، و ميقات است در صورت مرور به آن. (كتاب حجّ اِفراد، ص6).

آيات عظام تبريزى، خويى، سيستانى: احرام بستن براى عمره مفرده، بايد از همان مواقيت عمره تمتع باشد و اگر مكلف در مكّه باشد و بخواهد عمره مفرده به جا آورد جايز است از حرم خارج شده و احرام ببندد و واجب نيست به يكى از مواقيت عمره تمتّع برود و بهتر است كه احرامش از يكى از اين 3 محلّ باشد: حديبيّه، جِعرانه، تنعيم. (به مسأله 222 و 229 مراجعه شود).

 177  م ـ كيفيت افعال حجّ اِفراد; از احرام و وقوفين و اعمال منى و اعمال مكه، عين كيفيّت حجّ تمتع است و در احكام، مشترك هستند و كيفيت افعال عمره تمتع; از احرام و طواف و ساير اعمال، عين كيفيتِ عمره مفرده است.

 178  م ـ عمره تمتع را اگر كسى به جا بياورد، كافى است از عمره مفرده.

 179  م ـ كسى كه وظيفه اش حج تمتع است; مثل اشخاصى كه از مكه شانزده فرسنگ شرعى دور باشند، اگر استطاعت براى عمره داشته باشند و براى حج نداشته باشند، عمره
مفرده بر آنها واجب نيست(1) مثل اشخاصى كه به نيابت حج مى كنند، گرچه احتياط آن است كه
به جا آورد.(2)

 180  م ـ كسى كه محرم شد به احرام عمره مفرده، حرام مى شود بر او جميع چيزهايى
كه در احرام تمتع گفته شد و بعد از آن كه تقصير كرد يا سر تراشيد، همه چيز بر
او حلال مى شود مگر زن ها و بعد از آن كه طواف نساء را با نمازش به جا آورد، زن هم بر او حلال مى شود.

 181  م ـ طواف نساء را در عمره مفرده، بايد بعد از تقصير يا سر تراشى به جا آورد.(3)

 182  م ـ كسى كه به احرام عمره مفرده وارد مكه شد، اگر احرامش در ماه هاى حج بوده،(4)جايز است كه آن را عمره تمتّع قرار دهد(5) و دنبال آن، حج تمتع به جا آورد و در اين صورت هدى بر او واجب مى شود.

1 . آية الله صانعى: وجوبش خالى از قوت نمى باشد.

2 . آية الله مكارم: اين احتياط واجب است.

3 . آية الله بهجت: در عمره مفرده، تقديم طواف نساء بر تقصير، در صورت ضرورت يا نسيان يا جهل، مجزى است.(مناسك، س166).

4 . آية الله تبريزى: تا وقت حج در مكّه باقى ماند.

آية الله سيستانى: اگر عمره مفرده را در ماه هاى حج انجام دهد و در مكه تا روز هشتم ذى حجه بماند و قصد حج كند عمره او عمره تمتّع به حساب مى آيد.

5 . آية الله بهجت: جواز عدول به عمره تمتّع، محل تأمل و احتياط است، مگر اين كه متمكن از انجام عمره تمتع نباشد. (به ذيل مسأله 1322 مراجعه شود).

صورت حج تمتّع اجمالاً

بدان كه حج تمتع مركب است از دو عمل: يكى «عمره تمتّع»، و ديگرى «حجّ تمتّع» و عمره تمتع مقدم است بر حج.

و عمره تمتع مركب است از پنج جزء:

اول ـ احرام.

دوم ـ طواف كعبه.

سوم ـ نماز طواف.

چهارم ـ سعى بين كوه صفا و مروه.

پنجم ـ تقصير; يعنى گرفتن قدرى از مو يا ناخن.(1)

و چون محرم از اين اعمال فارغ شد، آنچه بر او بهواسطه احرام بستن حرام شده بود حلال مى شود.(2)

و حج تمتع مركب است از سيزده عمل:

اول ـ احرام بستن در مكه.

دوم ـ وقوف به عرفات.

سوم ـ وقوف به مشعر الحرام.

چهارم ـ انداختن سنگريزه به جمره عقبه در منى.

پنجم ـ قربانى در منى.

ششم ـ تراشيدن سر يا تقصير كردن در منى.

هفتم ـ طواف زيارت در مكه.

1 . آية الله سيستانى، آية الله مكارم: احتياط آن است كه تنها به گرفتن ناخن قناعت نكند.

2 . آية الله تبريزى، آية الله خويى: به جز تراشيدن سر، و امّا سر تراشيدن تفصيلى دارد كه از اين قرار است: هرگاه عمره تمتع در ماه شوال به جا آورده شود، سر تراشيدن تا سى روز از عيد فطر گذشته جايز است و امّا بعد از آن احتياط اين است كه سر تراشيده نشود و چنانچه تراشيده شد و از روى علم و عمد بود، احتياط اين است كه يك گوسفند كفاره داده شود.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: ولى تراشيدن سر جايز نيست و اگر سر بتراشد بايد يك گوسفند كفّاره بدهد، بنابر احتياط، هر چند جاهل يا ناسى باشد.

هشتم ـ دو ركعت نماز طواف.

نهم ـ سعى بين صفا و مروه.

دهم ـ طواف نساء.

يازدهم ـ دو ركعت نماز طواف نساء.

دوازدهم ـ ماندن به منى، شب يازدهم و شب دوازدهم، و شب سيزدهم براى بعضى از اشخاص.

سيزدهم ـ در روز يازدهم و دوازدهم رمى جمرات، و اشخاصى كه شب سيزدهم در منى ماندند، روز سيزدهم بايد رمى جمرات كنند.(1)

آنچه ذكر شد صورت اجمالى اين دو عمل است و تفصيل آن ها بعد ذكر مى شود.

 183  م ـ لازم نيست مكلف اين اعمال را قبل از ورود به عمره و حج بداند ولو اجمالاً، و كافى است كه نيت كند عمره تمتع را; يعنى عبادتى را كه خداوند بر او واجب كرده و همين طور حج تمتع را به نحوى كه واجب است بر او و كيفيت و تفصيل هر يك را از رساله در وقت عمل ياد بگيرد و عمل كند، ولى ياد گرفتن اجمالى آن بهتر و موافق احتياط است.

استفتائات اقسام عمره و حج

 184  س ـ شخصى در اثناى عمره مفرده، در شوط پنجم سعى، مريض شده و نتوانسته است عمره را تمام كند، او را به ايران برده اند و بعد از بهبودى هم نتوانسته به مكه بيايد، فعلاً وظيفه او چيست ؟ توضيح آن كه كسى نايب شده كه وظيفه او را انجام دهد و عملى را كه وظيفه او است و او را از احرام خارج مى كند به جا آورد.

ج ـ با فرض اين كه خود شخص نمى تواند مراجعت كند، نايب براى خروج منوب عنه از احرام، سعى را تمام(2) كند و آن را اعاده نمايد و به منوب عنه خبر دهد كه تقصير نمايد و بعد از تقصير براى طواف نساء نايب بگيرد(3) و توضيح آن كه مسأله از موارد حصر نيست، چون شخص

1 . آيات عظام تبريزى، خويى، سيستانى، مكارم: بنابر احتياط.

2 . آية الله تبريزى: احتياطاً سعى را تمام كند....

آية الله خويى، آية الله سيستانى: اعاده كافى است.

3 . آية الله سيستانى: ولى نماز طواف را بايد خودش بعد از طواف نايب بخواند.

مريض فعلاً خوب شده و اين كه نمى تواند به مكه بيايد از جهت مرض نيست.

 185  س ـ كسى عمره مفرده به جا آورده و بدون انجام طواف نساء به مدينه آمده است، فعلاً مى خواهد براى عمره تمتع مُحرم شود، آيا جايز است بدون انجام طواف نساء مُحرم شود و بعد از انجام عمره تمتع، طواف نساء را به جا آورد ؟

ج ـ مانع ندارد.(1)

 186  س ـ اگر فاصله بين دو عمره كمتر از يك ماه باشد، فرموده ايد بايد عمره دوم را به قصد رجاء به جا آورد، آيا فرقى هست بين دو عمره مفرده از خودِ شخص و بين دو عمره مفرده اى كه هر دو يا يكى از آن ها به نيابت از ديگران باشد يا نه ؟

ج ـ فرق نمى كند.(2)

 187  س ـ اين كه حضرت عالى فرموده ايد: اگر فاصله ميان دو عمره كمتر از يك ماه باشد، عمره دوم رجاءاً قصد شود، مقصود يك ماه است يا سى روز كامل ؟

ج ـ ميزان يك ماه است،(3) و اگر در بين ماه عمره به جا آورده، احتياط مذكور را تا سى روز

1 . آيات عظام اراكى، صانعى، نورى: و همچنين كسى كه پس از انجام حج تمتع، طواف نساء را ترك كرده، مى تواند براى عمره مفرده محرم شود.

آية الله تبريزى: صحّت احرام جديد، قبل از طواف نساى عمره مفرده، محلّ اشكال است.

آية الله فاضل: احتياط آن است كه تا طواف نساء عمره مفرده يا حج تمتّع را انجام نداده، براى عمره تمتّع ياعمره مفرده محرم نشود، هر چند اگر قبل از انجام طواف نساء محرم به عمره و حج شد باطل نيست، ولى پس از اتمام آن ها، طواف نساء را بنابر احتياط انجام دهد.

2 . آية الله اراكى: اگر عمره به نيابت از ديگرى باشد رعايت فاصله لازم نيست.

آية الله بهجت: در اين مسأله و دو مسأله بعدى، به حاشيه مسأله 173 مراجعه شود و حكم اجرت هم از آن معلوم مى شود.

آيات عظام تبريزى، خويى، سيستانى، صافى، فاضل: در يك ماه قمرى نمى تواند دو عمره براى خود و يا يك نفر ديگر انجام دهد. ولى انجام دو عمره، يكى براى خود و يكى براى ديگرى و يا دو عمره براى دو نفر متفاوت جايز است.

آية الله خامنه اى: نظر ايشان در خصوص اين مسأله و دو مسأله بعد، ذيل مسأله 173 آمده است.

آية الله گلپايگانى: فاصله بين دو عمره شرط نيست.

3 . آيات عظام تبريزى، خويى، سيستانى، صافى، مكارم: چنانكه گذشت در هر ماه قمرى مى توان يك عمره انجام داد پس اگر يك عمره را در اواخر ماه انجام دهد عمره ديگر را در اوّلِ ماه بعد، مانعى ندارد.

آية الله صانعى: گذشت عدم شرطيّت فصل بين دو عمره و حكم سؤال بعد هم از اينجا روشن مى شود.

آية الله فاضل: ميزان عنوان ماه است.

مراعات كنند.

 188  س ـ اگر بين دو عمره كمتر از يك ماه فاصله باشد بايد عمره دوم را به قصد رجاء انجام دهد، چنانچه عمره دوم نيابت باشد نايب مى تواند براى آن اجرت بگيرد يا خير، و  چنانچه بر منوب عنه انجام عمره مفرده واجب باشد كفايت مى كند يا خير ؟

ج ـ لازم است احتياط مراعات شود(1) و چنانچه با تذكر به اجير كننده اجرت بگيرد اشكال ندارد.(2)

 189  س ـ اگر زنى به نيت عمره مفرده محرم و بعد از آن عادت شود و در همه روزهايى كه مى تواند در مكه باشد حيض است، براى عمره مفرده بايد چه كند ؟ و اگر آنجا اعمالى انجام نداده و فعلاً به ايران آمده، چه وظيفه اى دارد ؟

ج ـ درفرض سؤال بايد براى طواف ونماز نايب بگيرد و بقيه اعمال عمره را خودش بجا آورد و چنانچه به ايران آمده، اقدام كند و برگردد و اگر نمى تواند، براى اعمال عمره نايب بگيرد ولى بايد خودش تقصير كند(3) و ترتيب بين آن و ساير اعمال مراعات شود و تا اعمال را به جا نياورد، آنچه به وسيله احرام بر او حرام شده، بر او حلال نمى شود.

1 . آية الله اراكى: لازم است در دو عمره مفرده، اگر براى خودش انجام مى دهد فاصله ده روز رعايت شود.

آية الله خامنه اى: نظر ايشان ذيل مسأله 173 آمده است.

آية الله خويى، آية الله سيستانى: در فرض سؤال نيابت مانعى ندارد. (مناسك، مسأله 137).

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: اجرت گرفتن مانعى ندارد. به حاشيه مسأله 186 مراجعه شود.

2 . آية الله تبريزى: نيابت مانعى ندارد و نايب مى تواند براى آن اجرت بگيرد و كفايت از منوب عنه مى كند.

آية الله فاضل: كفايت از منوب عنه مى كند و اجرت گرفتن اشكال ندارد.

آية الله مكارم: و كفايت كردن آن محل اشكال است.

3 . آية الله سيستانى: و نيز نماز طواف را خودش در محل خودش به جا آورد.

 190  س ـ آيا طواف در عمره مفرده استحبابى، حكمِ طواف واجب را دارد كه بايد نماز آن خلف مقام باشد يا حكم طواف استحبابى را دارد و در هر جاى مسجد الحرام مى توان نماز آن را خواند ؟

ج ـ حكم طواف واجب را دارد و بايد نماز آن، خلف مقام باشد.(1)

 191  س ـ انجام عمره مفرده در ماه هاى حج، پيش از عمره تمتع جايز است يا خير ؟ و در اين مسأله فرقى بين صَرُوره و غير صروره هست يا نه ؟

ج ـ مانع ندارد و فرق نمى كند.(2)

 192  س ـ تأخير عمره مفرده در حج اِفراد، تا چه وقتى بلا عذر جايز است ؟

ج ـ بايد مبادرت نمايد عرفاً على الأحوط و تأخير نشود.(3)

 193  س ـ زنى كه احتمال مى دهد خون حيض ببيند و نتواند داخل مسجد الحرام شود، آيا مى تواند براى عمره مفرده مستحبى مُحرم شود و اگر خون ديد براى طواف و نماز نايب بگيرد وهمچنين مريض اگر احتمال مى دهد نتواند اعمال عمره مفرده را انجام دهد ؟

ج ـ اشكال ندارد و چنانچه وظيفه او نايب گرفتن شد عمل به وظيفه نمايد.

 194  س ـ همچنانكه عمره مفرده را قبل از عمره تمتع ولو با كمتر از فاصله شدن يك ماه تجويز فرموده ايد، آيا بعد از عمره تمتع هم با كمتر از يك ماه فاصله تجويز مى فرماييد يا بايد رجاءاً انجام شود ؟

ج ـ به قصد رجاء انجام شود.(4)

1 . آية الله نورى: خلف مقام لازم نيست هرچند در صورت امكان اولى است.

2 . آية الله سيستانى: و احوط آن است كه اين دو عمره در يك ماه قمرى نباشد.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: براى كسى كه نايب در حج بلدى نباشد و برخودش حج واجب نشده يا حج واجب خود را انجام داده اشكال ندارد.(آداب و احكام حج، ص 392، مسأله 1014).

3 . آية الله تبريزى: گرچه اقوى عدم وجوب مبادرت است.

آية الله سيستانى: وجوب آن فورى است، مانند وجوب حج.

4 . آية الله اراكى، آية الله نورى: بين عمره تمتّع و عمره مفرده فاصله لازم نيست; چه قبل باشد چه بعد و فاصله ده روز بين دو عمره مفرده معتبر است.

آية الله بهجت، آية الله تبريزى: به حاشيه مسأله 173 مراجعه شود.

آية الله خامنه اى: بنابر احتياط واجب بين عمره تمتّع و حج، عمره مفرده انجام ندهد، ليكن بعد از اتمام حج مانع ندارد و قصد رجاء لازم نيست.

آية الله خويى: بعد از فراغ از اعمال حج مانع ندارد و قصد رجا لازم نيست. (مناسك، مسأله 137).

آية الله سيستانى: انجام عمره مفرده بين عمره تمتع و اعمال حج، موجب بطلان عمره
تمتع است و پس از اعمال حج هم اگر در همان ماه ذى حجه عمره تمتع به جا آورد،
استحباب عمره مفرده به نيت همان كسى كه عمره تمتع براى او به جا آورده شده اشكال
دارد.

آية الله صافى: اگر هر دو را براى خود انجام مى دهد، در عمره مفرده قصد رجاء نمايد.

آية الله صانعى: قصد رجاء لازم نيست هر چند بيرون رفتن از مكه بعد از عمره تمتّع و قبل از انجام حج خلاف احتياط مستحب است.

آية الله فاضل: در فرض مزبور، فاصله و قصد رجا لازم نيست امّا بين عمره تمتّع و حجّ تمتّع نمى تواند عمره مفرده انجام  دهد.

آية الله گلپايگانى: قصد رجاء لازم نيست.

*  195  س ـ كسى كه وظيفه او عمره تمتع است و ندانسته به نيت عمره مفرده مُحرم شده است تكليف او چيست ؟

ج ـ اگر قصد عمره مفرده كرده، بايد عمره مفرده(1) انجام دهد و بعد عمره تمتع را به جا آورد و چنانچه اشتباه در تطبيق بوده، تمتع واقع مى شود و صحيح است.

*  196  س ـ اگر تقصير را در عمره مفرده جهلاً يا نسياناً به جا نياورد و طواف نساء را نيز ترك

1 . آية الله تبريزى: چنانكه بعد از انجام عمره مفرده تا وقت حج در مكّه باقى ماند، مى تواند عمره مفرده اى را كه انجام داده عمره تمتّع قرار دهد و براى حجّ محرم شود.

آية الله خويى: اگر كسى در ماههاى حج عمره مفرده انجام دهد و اتّفاقاً در مكه تا موسم حج بماند مى تواند آن را عمره تمتع قرار دهد. (مناسك، مسأله 142).

آية الله سيستانى: ولى اگر در مكه تا روز هشتم ذى حجه بماند و قصد حج كند عمره مفرده او عمره تمتّع به حساب مى آيد.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: عمره مفرده او باطل است، بلى چنانچه اشتباه در تطبيق بوده، تمتع واقع مى شود و صحيح است.

آية الله فاضل: عمره مفرده او مبدّل به عمره تمتّع شده و كافى است.

آية الله مكارم: مى تواند عمره مفرده انجام دهد و مى تواند عدول به تمتع كند، اگر در ماههاى حج باشد.

كرده و بعد رفته است به مسجد شجره و براى عمره تمتع مُحرم شده و عمره تمتع را به جا آورده و بعد متوجه نقص كار خود شده است، تكليف اين شخص با داشتن فرصت براى اعاده عمره تمتع و نداشتن فرصت چيست ؟

ج ـ در فرض مرقوم(1) چنانچه عمره مفرده را در اَشْهُر حج به جا آورده و مى خواهد حج مستحبى(2) به جا آورد، مى تواند عدول به عمره تمتع كند; چه وقت براى اعاده عمره تمتع داشته باشد يا نه. ولى اگر حج واجب باشد كفايت نمى كند على الأحوط و بايد پس از تقصير صحيح به ميقات برود(3) و براى عمره تمتع مجدداً محرم شود.

*  197  س ـ كسى كه حجش بدل به اِفراد شده و بايد بعد از حج، عمره مفرده به جا آورد، اگر سال بعد كه به حج مى رود بعد از اعمال حج، عمره مفرده را به جا آورد كافى و مُجزى است يا نه؟

ج ـ احوط(4) آن است كه تا عمره مفرده را انجام نداده، براى عمره و حج ديگر مُحرم نشود(5)هرچند اگر خلاف كرد، ضرر به صحت عمره و حج او نمى زند.(6)

1 . آية الله بهجت: چون از احرام عمره مفرده هنوز بيرون نيامده، احرام عمره تمتع صحيح نيست بايد ابتدا تقصير كند تا از احرام عمره مفرده بيرون آيد; چنانچه وقت داشته باشد كه براى عمره تمتع محرم شود مى تواند به ميقات برگردد و محرم شود و در صورت عدم امكان در خارج حرم محرم شود. (مناسك، س122).

آية الله سيستانى: احرام عمره تمتع او باطل است و بايد براى عمره مفرده تقصير نمايد و اگر بعد از انجام عمره تمتع متوجه شد حكم كسى را دارد كه جهلاً يا نسياناً احرام عمره تمتع را انجام نداده است كه احتياط واجب بطلان عمره تمتع است.

2 . آيات عظام بهجت، تبريزى، خويى، صانعى، فاضل: (با اختلاف در تعبير): در تبدّل عمره مفرده به عمره تمتع، فرقى بين حج واجب و مستحب نيست.

3 . آية الله صانعى: حكم كسى را دارد كه با عذر بدون احرام عمره تمتّع وارد مكّه شده.

4 . آية الله بهجت، آية الله خويى: مانعى ندارد. (مناسك، مسأله 158).

آية الله گلپايگانى: فتواى ايشان در مسأله ديده نشد.

5 . آية الله تبريزى: احتياط مستحب آن است....

آية الله سيستانى: وجوب آن فورى است ولى اگر تأخير انداخت مجزى است.

آية الله مكارم: بايد توجه داشت كه عمره مفرده واجب را در هر ماه از سال مى توان انجام داد ولى چون وجوب آن ظاهراً فورى است بايد تأخير نيندازد.

6 . آية الله مكارم: احتياط واجب در ترك اين كار است.

 198  س ـ كسانى كه از هند و پاكستان به عربستان مى آيند و در مكه معظمه مقيم مى شوند، آيا حجشان تمتع است يا وظيفه ديگرى دارند ؟

ج ـ چنانچه به قصد مجاورت در مكه بمانند و بعد از دو سال مستطيع شوند حكم اهل مكه را پيدا مى كنند،(1) و در غير اين صورت، صور مختلفه اى است كه در تحرير الوسيله ذكر شده است.

 199  س ـ كيفيت حج قِران را بيان فرماييد، و آيا اين حج بر كدام اشخاص واجب مى شود ؟

ج ـ حج قِران واجب تعيينى نيست و چون مورد ابتلا نيست، مى توانيد به كتب مفصله مراجعه نماييد.(2)

1 . ساير آيات عظام نيز چون حضرت امام(رحمه الله) در مسأله تفصيلاتى دارند كه بايد به مناسك آنها مراجعه شود.

آية الله اراكى، آية الله نورى: مگر در صورتى كه از ابتدا قصد توطّن داشته باشد كه پس از گذشتن مدّتى كه وطن صدق كند حكم اهل مكّه را دارد هر چند دو سال نگذشته باشد.

آية الله بهجت: شخصى كه وظيفه او در حجة الإسلام تمتّع است با اقامت در مكّه و اطراف نزديك آن، بدون قصد توطّن دائم، فريضه او ما دامى كه داخل سال سوّم اقامت نشده باشد تغيير نمى كند چه قبل از اقامت مستطيع شده باشد و يا بعد از آن، بلكه بايد در صورت اراده حجة الإسلام به سوى يكى از مواقيت خارج شود و آنجا محرم گردد و اگر نتوانست به يكى از مواقيت برود، در خارج حرم محرم شود و اگر در خارج حرم هم نتوانست از محلّ خودش محرم شود. (مناسك، مسأله 155).

2 . آية الله سيستانى: تفصيل آن در مسأله 158 و 161 مناسك آمده است.