حلق قصد احلال نكرده، تكليفش چيست ؟

ج ـ تقصير(1) در صورت جهل كفاره ندارد و حلق را اگر به قصد قربت و به حساب يكى از اعمال انجام داده، كافى است وگرنه باقى بر احرام است و بايد در منى حلق كند على الأحوط.(2)

مستحبات حلق

 1171  م ـ در حلق چند چيز مستحب است:

1 ـ آنكه از جانب راست پيش سر ابتدا كند و اين دعا را بخواند:

«أللَّهُمَّ أعْطِنيبِكُلِّ شَعْرَة نُوراً يَوْمَ الْقِيامَةِ».

2 ـ آنكه موى سر خود را در منى در خيمه خود دفن نمايد و اولى اين است كه بعد از حلق، از اطراف ريش و شارب خود گرفته و همچنين ناخنها را بگيرد.(3)

1 ـ آية الله فاضل: صروره مخيّر بين حلق و تقصير مى باشد و تقصير مزبور كفايت مى كند.

2 ـ حكم سؤال قبل را دارد.

آية الله صانعى: صروره بين حلق و تقصير مخيّر است و تقصير مزبور اگر در منى بوده كفايت مى كند.

آية الله مكارم: كوتاه كردن مو كافى است ولى گرفتن ناخن به تنهايى كفايت نمى كند بنا بر احتياط.

3 ـ آية الله بهجت: و مستحب است در وقت سر تراشيدن رو به قبله كند... و احوط آن است كه از اطراف سروريش و شارب مو بگيرد و ناخنهارا بگيرد (مناسك شيخ، ص79).

فصل پنجم:

واجبات بعد از اعمال منى

واجب است بعد از تمام شدن اعمال منى، كه سه چيز بود، مراجعت به مكه، براى اعمالى كه در آنجا واجب است.

 1172  م ـ جايز است بلكه مستحب است روز عيد كه از اعمال منى فارغ شد بيايد به مكه براى بقيه اعمال حج و جايز است(1) تأخير بيندازد تا(2) روز يازدهم و بعيد نيست كه جايز باشد تأخير تا آخر ذى حجه; به اين معنى كه روز آخر ذى حجه هم اگر آمد و اعمال را بجا آورد مانع ندارد.(3)

 1173  م ـ اعمالى كه در مكه واجب است بجا بياورد:

اول ـ طواف حج است كه آن را «طواف زيارت» مى گويند.

دوم ـ نماز طواف است.

سوم ـ سعى بين صفا و مروه است.

چهارم ـ طواف نساء است.

پنجم ـ نماز طواف نساء است.

 1174  م ـ كيفيت طواف حج و نماز آن و سعى و طواف نساء و نماز آن، به همان نحو است كه در طواف عمره و نماز آن و سعى گذشت، بدون هيچ تفاوت، مگر در نيت كه اينجا بايد به نيت

1 ـ آية الله سيستانى: و بنابر احتياط مستحب از روز يازدهم تأخير نيفتد.

2 ـ آية الله بهجت: در جواز تأخير از روز يازدهم خلاف است، احوط عدم تأخير است، اگرچه جواز تأخير تا بعد از ايّام تشريق بلكه تا تمام ذى حجّه بعيد نيست، و محلّ خلاف جواز تكليفى است نه وضعى (مناسك شيخ، ص79).

3 ـ آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: اگر چه احوط آن است كه تأخير نيندازد.

طواف حج و سعى آن و طواف نساء بجا آورد.

 1175  م ـ جايز نيست(1) طواف حج و نماز و سعى و طواف نساء و نماز آن را قبل از رفتن به عرفات و بجا آوردن اعمال عرفات و مشعر و اعمال سه گانه منى بجا آورد در حال اختيار.(2)

 1176  م ـ چند طايفه اند كه براى آنها جايز است(3) طواف حج و نماز و سعى و طواف(4) نساء و نماز آن را، بعد از آنكه محرم به احرام حج شدند قبل از رفتن به عرفات، بجا آورند(5) و عمل آنها مجزى است:

1 ـ آية الله سيستانى: بنابر احتياط جايز نيست و در صورتى كه از روى ندانستن حكم شرعى مقدم بدارد، اكتفا به آنها مورد اشكال است، اگر چه خالى از وجه نمى باشد. ( مناسك، مسأله 412 ).

2 ـ آية الله بهجت: و چنانچه با علم و عمد پيش از حلق يا تقصير طواف نمود، واجب است طواف را بعد از حلق يا تقصير اعاده نموده و يك گوسفند كفاره بدهد، چنانكه گذشت. (مناسك، مسأله 415).

3 ـ آية الله بهجت: اظهر جواز تقديم براى صاحب عذر است و احوط آن است كه تقديم كند و بعد از آن اگر ممكن شود اعاده آن در ايّام تشريق كند والاّ در باقى ماه ذى حجّه اعاده نمايد و اگر ممكن نشد استنابه نمايد على الأحوط و اگر مى داند (مورد چهارم) كه در تمام ماه ممكن نمى شود، پس بى اشكال تقديم واجب است و احوط جمع بين تقديم و استنابه است (مناسك شيخ، ص80).

4 ـ آية الله بهجت : ... طواف نساء و نماز آن على المشهور الأظهر... . ( مناسك، مسأله 417 ).

آية الله تبريزى : كسى كه از رفتن به مكّه يا از مباشرت به اعمال بعد از رجوع از منى بر جان خود مى ترسد، او فقط مى تواند طواف نساء و نمازش را نيز مقدّم بدارد و بقيه طوايف معذورين، طواف حج و نماز آن را مقدّم مى كنند و بنا بر احتياط مستحبّ، سعى را هم مقدّم كنند و بعد در وقت خودش اعاده كنند و چنانچه سعى را مقدّم كردند، احتياط واجب آن است كه در وقتش اعاده كنند.

آية الله خويى : تقديم طواف حج و نماز و سعى بر وقوفين در حج تمتع جايز نيست مگر براى پيرمردان يا زنى كه بيم حيض شدن دارد، كه اين دو مى توانند طواف حج و نمازش را قبل از وقوفين به جا آورده و سعى را در وقت خودش بنمايند و احوط اين است كه سعى را نيز مقدم داشته و در وقتش هم اعاده نمايند و اولى و بهتر نيز در صورت امكان، اعاده طواف و نماز است در ايام تشريق يا بعد از آن تا آخر ماه ذى حجه و كسى كه از رفتن به مكه بر جان خود مى ترسد مى تواند طواف حج و نماز و سعى را بر وقوفين مقدم بدارد بلكه مقدم داشتن طواف نساء نيز عيبى ندارد و بعد از اعمال منى هر جا دلش بخواهد برود. (مناسك، مسأله 418، 417).

آية الله گلپايگانى : احوط براى اين چند طايفه تقديم طواف نساء و نماز آن است رجاءاً. سپس اعاده بعد از مناسك منى در صورت تمكّن و الاّ بايد نايب بگيرد. ( آراء المراجع، ص 383 ).

5 ـ آية الله مكارم: بنابر احتياط واجب.

اول ـ زنهايى كه ترس آن دارند كه در برگشتن حايض يا نفساء شوند و پاك نشوند و نتوانند بمانند تا پاك شوند.

دوم ـ پيرمردها يا پير زنهايى كه عاجز باشند از طواف در موقع مراجعت، براى زيادى جمعيت،(1) يا عاجز از برگشتن به مكه باشند.(2)

سوم ـ اشخاص مريضى كه بترسند در وقت ازدحام طواف كنند يا عاجز باشند از آن.(3)

چهارم ـ كسانى كه مى دانند(4) تا آخر ماه ذى حجه، به جهتى براى آنها ممكن نمى شود طواف و سعى.(5)

 1177  م ـ سه طايفه اول، اعمالى را كه جلو انداختند، كافى است اگرچه بعد خلاف آن ظاهر شود، مثلاً زن حايض نشود و مريض خوب شود و ازدحام چندان نباشد كه موجب مزاحمت شود، پس بر اينها لازم نيست اعاده اعمال گرچه احوط(6) است.

*     1178  م ـ طايفه چهارم كه عقيده داشت نمى تواند اعمال را بجاآورد،(7) اگر

1 ـ آية الله فاضل: و نتواند صبر كند تا ازدحام تمام شود يا صبر كردن مستلزم عسر و حرج باشد.

2 ـ آية الله خويى: كلمه مريض در مناسكى كه متن معتمدالعروه است ذكر شده و در معتمد العروه، ج5، ص344 آمده است: «انما يجوز تقديم الطواف للعاجز، كالشيخ الكبير والمريض والمرأة التيتخاف الحيض».

آية الله سيستانى: مناط عسر است نه عجز.

3 ـ آية الله سيستانى: مريض يا معلول و هر كسى كه بازگشت به مكه براى او مشكل باشد، يا طواف مشكل باشد در اثر ازدحام و مانند آن.

آية الله فاضل: و نتوانند تا رفع ازدحام در مكّه بمانند يا با عسر و حرج مواجه مى شوند.

4 ـ آية الله سيستانى: كسانى كه مى ترسند براى آنها بازگشت به مكه ميسر نشود.

5 ـ آية الله اراكى: بر اين اشخاص تقديم واجب است و احوط استنابه نيز مى باشد.

آية الله خويى، متعرّض اين فرع نشده اند.

6 ـ آية الله بهجت، آية الله خويى: به ذيل مسأله قبل مراجعه شود.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: احتياط آن است كه بعد از برگشتن از منى، اگر ممكن شود در ايّام تشريق و گرنه تا آخر ذى حجّه طواف و سعى را دوباره بجاآورند. ( مناسك فارسى، مسأله 204 ).

آية الله مكارم: احتياط به اعاده در صورت امكان ترك نشود.

7 . آية الله خويى: فتواى معظّم له در اين مسأله به دست نيامد.

از جهت مرض(1) و پيرى و عليلى بود باز مجزى است، و اما اگر از جهت ديگر بود; مثل
آنكه اعتقاد داشت سيل(2) مانع مى شود و بعد خلافش ظاهر شد بايد اعاده كند اعمال را، بعد از رجوع.(3)

 1179  م ـ شخص محرم كه به واسطه احرام حج، چيزهايى بر او حرام شد، كه در
سابق به تفصيل ذكر شد، در سه موقع و بعد از سه عمل به تدريج آنها بر او حلال
مى شود:

اول ـ بعد از تقصير كردن يا سر تراشيدن در منى، كه به آن همه چيز حلال مى شود مگر بوى خوش و زن چنانكه پيش تر ذكر شد(4) و گفته شد كه صيد از جهت احرام نيز حلال مى شود نه از جهت حرم.(5)

دوم ـ بعد از بجا آوردن طواف زيارت و نماز آن و سعى بين صفا و مروه، به تفصيلى كه گذشت، حلال مى شود بر او بوى خوش،(6) ولى زن بر او حرام است.(7)

سوم ـ بعد از بجا آوردن طواف نساء و نماز آن، كه در كيفيّت مثل طواف و نماز عمره است كه گذشت، حلال مى شود بر او زن نيز، پس بعد از اين سه عمل، همه چيز كه به احرام حرام شده

1 ـ آية الله صافى: احوط آن است كه پس از مراجعت از منى نايب بگيرند كه اعمال آنها را انجام دهد و اگر بعد از مراجعت خلاف يقينى كه داشت ظاهر شد اعاده لازم است بدون تفاوت بين صور مذكوره.

آية الله فاضل: و اگر احتمال حدوث مرض را مى داد و بعداً مرض حادث نشد، مجزى نيست.

2 ـ آية الله صانعى: يا حبس و دستگيرى.

3 ـ آية الله بهجت، آية الله سيستانى: در همه موارد اعاده را موافق احتياط استحبابى بيان كرده اند.

آية الله گلپايگانى: اعاده مستحب است. ( آداب و احكام حج، مسأله 890 ).

آية الله مكارم: مانند مسأله سابق است.

4 ـ آية الله سيستانى: در حاشيه مسأله 1141 گذشت كه عقد و شهادت بر آن با حلق يا تقصير جايز مى شود.

آية الله مكارم: احتياط در ترك صيد است هرچند در خارج حرم باشد.

5 ـ مراجعه شود به مسأله 1141.

6 ـ آية الله بهجت: و اين احوط است امّا اقوى بودن آن در قبال قول به حليّت بعد از نماز طواف (و قبل از سعى) محتاج به تأمل است. (مناسك شيخ، ص80).

7 ـ آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: صيد و زن بر او حرام است و احوط در حج تمتّع آن است كه پيش از طواف نساء و نماز آن از بوى خوش نيز اجتناب نمايد.

بود حلال مى شود و اما صيد كردن(1) در حرم حرام است براى همه كس; چه مُحْرم و چه مُحِلّ.

 1180  م ـ كسانى كه بواسطه عذر; مثل پيرى و خوف حيض، طواف زيارت و طواف نساء را مقدّم داشتند، بوى خوش و زن بر آنها حلال نمى شود و تمام محرّمات بعد از تقصير يا حلق حلال خواهد شد.

 1181  م ـ طواف نساء اختصاص به مرد ندارد بلكه بر زن و خنثى و خصىّ و بچه مميز نيز لازم است كه اگر طواف نساء نكنند زن به همان تفصيل كه سابق گفته شد بر آنها حلال نمى شود و نيز اگر زن آن را ترك كند مرد بر او حلال نمى شود، بلكه طفل غير مميز، اگر ولىّ او را محرم كرد بايد او را به احتياط واجب(2) طواف نساء بدهد تا بعد از بالغ شدن، زن يا مرد بر او حلال شود.(3)

*     1182  م ـ طواف نساء و نماز آن، اگرچه واجب است و بدون آن زن حلال نمى شود،
ليكن ركن نيست و ترك عمدى آن موجب باطل شدن حج نمى شود، بلكه واجب است بر كسى

1 ـ آية الله بهجت: امّا كندن گياه و درخت حرم و شكار در حرم گفته شد كه حرمتش اختصاص به محرم ندارد و شامل غير محرم نيز هست و در مسأله 412 مناسك آمده است ولى حليّت صيد احرامى، به مجرّد تماميّت مناسك منى، بى وجه نيست.

آيات عظام تبريزى، خويى، سيستانى: فقط چيزى كه از حرامها باقى مى ماند شكار است كه تا ظهر روز سيزدهم حرام است، بنابر احتياط واجب.

2 ـ آية الله خامنه اى، نظريه ايشان نسبت به اين فرع يافت نشد.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: واجب است....

3 ـ آية الله تبريزى: بعد از طواف حج و نماز و سعى، ظاهراً عقد حلال مى شود، ولكن بنابر احتياط استمتاعات جايز نمى شود، گرچه اظهر اختصاص حرمت به جماع است.

آية الله خويى: حكم صبىّ مميز، مانند حكم مرد است. (مستفاد از المسائل الشرعيه، ج1، ص343) ولى راجع به صبى غير مميز كه او را به حج مى برند فتواى ايشان در دست نيست.

آية الله سيستانى: همانگونه كه گذشت، با حلق يا تقصير، عقد حلال مى شود و اما حليّت استمتاع در صبىّ هم متوقّف است بر طواف نساء، پس اگر بالغ شد و هنوز طواف نساء نكرده، نمى تواند از همسرش استمتاع ببرد.

آية الله فاضل: مجنون و مغمى عليه را نيز اگر مُحْرِم كرده اند، طواف نساء بدهند تا در صورت افاقه زن يا مرد بر آنها حلال شود.

آية الله گلپايگانى: متعرض خصىّ و خنثى نشده اند وليكن در مورد مجنونى كه وليّش او را محرم كرده، طواف نساء را لازم مى دانند.

كه حج كرده آن را بجا آورد(1) و اگر بجا نياورد زن بر او حلال نمى شود، بلكه آنچه از زن بر او
حرام شده بود; مثل عقد كردن و خطبه كردن و شاهد شدن نيز بر او حلال نمى شود، بنابر احتياط واجب.(2)

 1183  م ـ جايز نيست مقدم داشتن(3) سعى را بر طواف زيارت يا بر نماز آن اختياراً(4) و جايز نيست مقدم داشتن طواف نساء را بر طواف زيارت و بر سعى اختياراً و اگر مقدم داشت اعاده كند تا ترتيب حاصل شود.

*     1184  م ـ جايز است طواف نساء را قبل از سعى بجا آورد در حال ضرورت، مثل ترس از حيض و نتوانستن اقامت به مكه تا زمان پاكى، ليكن احتياط در آن است كه نايب بگيرد كه بعد از آن بجا آورد.(5)

1 ـ آية الله بهجت: با مباشرت خودش با امكان و با استنابه با عدم امكان مباشرت على الأحوط (مناسك شيخ، ص81).

2 ـ آية الله بهجت: تا آن را بجا نياورد زن بر او حلال نمى شود حتّى عقد كردن و شهادت دادن بر آن على الأحوط (مناسك شيخ، ص81).

آية الله تبريزى، آية الله خويى: و ظاهر اين است كه بتواند بعد از طواف و سعى عقد نمايد ولى لذت بردن از زن برايش جايز نيست بنابر احتياط، اگرچه اظهر جواز غير از جماع است.

آية الله سيستانى: پس از تراشيدن و يا كوتاه كردن مو، بنابر اقوى جايز است زن عقد كند و شاهد عقد باشد.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: و به احتياط واجب اداى شهادت هم ننمايد.

3 ـ آية الله خويى: سعى بايد بعد از طواف و نماز طواف به جا آورده شود و اگر پيش از طواف يا نماز آن به جا آورده شود، لازم است بعد از آنها اعاده شود.

4 ـ آية الله اراكى: و اگر عمداً مقدم داشت يا از روى جهل و فراموشى مقدّم داشت، بايد اعاده كند چنانچه گذشت.

5 ـ آية الله بهجت: تقديم طواف نساء بر سعى در حال ضرورت و خوف حيض جايز است و همچنين از ناسى و جاهل مجزى است تقديم بر سعى على الأظهر (مناسك شيخ، ص81 و مناسك، س165).

آية الله خويى، آية الله سيستانى: جايز نيست قبل از سعى طواف نساء را انجام دهد و اگر نتوانست تا زمان پاكى در مكه بماند، مى تواند از مكه خارج شود و بنابر احتياط براى طواف نساء نايب بگيرد. (مناسك، مسأله 426 و428).

آية الله گلپايگانى: متعرض اين مسأله نشده اند.

آية الله مكارم: احتياطِ گرفتن نايب ترك نشود.

*     1185  م ـ اگر سهواً طواف نساء را قبل از سعى بجا آورد يا به واسطه ندانستن حكم مقدم بدارد، طواف و سعيش صحيح است(1) و احتياط در اعاده طواف است.

 1186  م ـ اگر طواف نساء را سهواً(2) بجا نياورد تا برگشت از حج، پس اگر مى تواند بايد خودش برگردد و بجا بياورد و اگر نمى تواند يا مشقت دارد نايب بگيرد و پس از بجاآوردن، زن به او حلال مى شود.

 1187  م ـ اگر كسى طواف واجب را ـ چه طواف عمره و چه طواف حج و چه طواف نساء  ـ فراموش كرد و برگشت و با زن نزديكى كرد، بايد يك هدى در مكه قربانى(3) كند و احتياط(4) آن است كه شتر(5) باشد و اگر مى تواند، خودش برود و طواف و نماز آن را بجا آورد. و احتياطاً در غير

1 ـ آية الله بهجت: حكم آن در مسأله قبلى گذشت كه مجزى است.

آية الله تبريزى، آية الله خويى: بنابر احتياط، لازم است آنها را بعد از سعى اعاده كند.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: طواف زيارت و سعيش صحيح است و اعاده طواف نساء با نمازش بعد از سعى احوط است و اگر خودش نمى تواند اعاده كند نايب بگيرد.

2 ـ آيات عظام بهجت، سيستانى، فاضل: يا عمداً.

3 ـ آية الله اراكى، آية الله فاضل: در صورتى كه نسيان مبدّل به علم شود و استمرار نداشته باشد كفاره دارد والاّ چيزى بر او نيست.

آيات عظام بهجت، تبريزى، خويى، سيستانى: براى فراموشى طواف عمره در مكه و براى فراموشى طواف حج در منى قربانى نمايد، و قربانى كردن يك گوسفند كافى است.  و از مناسك آيات عظام تبريزى، خويى، سيستانى استفاده مى شود كه: اين حكم در طواف نساء نيست. (مناسك، مسأله 327) .

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: كسى كه تمام طواف يا بعض آن را فراموش كند و يادش نيايد تا به شهر خود برگردد و براى او مشكل باشد كه به مكه مراجعت نمايد و آنچه را فراموش كرده بجا آورد واجب است نايب بگيرد كه براى او طواف كند و در اين صورت بنابر احتياط واجب هدى بفرستد و احوط آن است كه شتر باشد. آية الله صافى بعد از «براى او طواف كند» مى فرمايد: و نماز طواف بخواند و بنابر احتياط لازم سعى هم بنمايد و در اين صورت بنابر احتياط واجب هدى بفرستد، و احوط آن است كه شتر باشد، و در مواردى كه گفته شد بايد وجوباً يا احتياطاً بعد از اتمام و نماز طواف، اعاده نمايد، نايب نيز به همان شرح عمل كند. (مناسك فارسى، م 104)

آية الله مكارم: قربانى كردن گوسفند و اعاده سعى احتياط مستحب است.

4 ـ آية الله فاضل: و احتياط مستحب.

5 ـ آية الله خامنه اى: متعرض كفاره نشده اند.

طواف نساء سعى را هم بجا آورد(1) و اگر نمى تواند يا مشقت دارد نايب بگيرد.

 1188  م ـ اگر كسى طواف را ـ چه طواف عمره(2) يا طواف زيارت ـ از روى جهل به مسأله بجا نياورد و برگشت به محلِّ خود، بايد حج را اعاده كند و يك شتر قربانى(3) كند.

استفتائات اعمال بعد از منى و طواف نساء

 1189  س ـ اگر كسى تنها اين ترس را داشته باشد كه بعد از برگشت از منى، در اثر ازدحام نتواند طواف كند يا به مشقت بيفتد، آيا مى تواند اعمال حج را مقدم دارد يا نه ؟

ج ـ موردِ جوازِ تقديم نيست و نمى تواند مقدم بدارد.(4)

1 ـ آية الله سيستانى: اگر قبل از فوت وقت متذكر شود، بايد سعى را اعاده كند و اگر بعد از آن باشد، مثلا طواف عمره را پس از وقوف در عرفات متذكر شود يا طواف حج را پس از پايان ذى حجه متذكر شود طواف را قضا مى كند و اعاده سعى لازم نيست و تا طواف را خودش يا نايبش انجام نداده اند آنچه بر او حرام شده است حلال نمى شود.

2 ـ آية الله فاضل: كفّاره در طواف عمره بنابر احتياط است.

3 ـ آية الله بهجت: وجوب ذبح يك شتر مطلقا حتّى در حال علم و عمد موافق احتياط است كه در مسأله 532 هم گذشت (مناسك شيخ، ص35).

آية الله تبريزى: كفاره دادن يك شتر در ترك طواف حج از روى جهل به مسأله است، و اما در طواف عمره تمتع چنانچه از روى جهل به مسأله ترك شد، هرچند بايد حج را در سال آينده اعاده كرد ولى كفاره ندارد.

آية الله خويى: اگر كسى طواف عمره تمتع را از روى علم يا از روى جهل ترك كند به نحوى كه قبل از وقوف عرفات نتواند آن را تدارك نمايد عمره و حتى احرام عمره اش باطل مى شود و بايد در سال ديگر حج را اِعاده نمايد و كفاره مذكوره اختصاص دارد به موردى كه طواف حج را از روى جهل ترك كرده باشد.

آية الله سيستانى: كفاره در مورد طواف عمره مبنى بر احتياط واجب است.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: چون احتمال مى دهد در احرام باشد، احتياطاً از نزديكى با زن قبل از انجام عمره مفرده دورى نمايد و يك شتر قربانى كند.

آية الله فاضل: اگرچه با زن هم نزديكى نكرده باشد.

آية الله مكارم: درترك طواف عمره، قربانى احتياط مستحب است و در طواف حج، احتياط واجب است.

4 ـ آية الله بهجت: تقديم اعمال مكه براى كسى كه پس از بازگشت از منى از ازدحام جمعيّت مى ترسد، جايز است ولى احتياطاً بعد از برگشت از منى اعمال را تكرار كند و در صورت عدم امكان نايب بگيرد (مناسك، س167).

آية الله تبريزى، آية الله مكارم: احتياط آن است كه مقدم دارد و بعداً اگر نتوانست براى طواف نايب بگيرد.

آية الله سيستانى: كسانى كه بازگشت به مكّه براى آنها مشكل است و يا طواف نمودن بعد از بازگشت از منى به علّت ازدحام شديد جمعيّت يا غير آن براى آنها مشكل است مى توانند مقدّم دارند ( مناسك، مسأله 412 ).

 1190  س ـ اعمال حج را به جهت خوف حيض، بر اعمال منى مقدم داشت، ولى چون طواف يا سعى را قطع كرده بود، به طورى كه مى بايد اتمام و اعاده كند و چنين كرد، آيا بعد از اعمال منى بر او چيزى نيست(1) ؟

ج ـ اگر وظيفه را انجام داده چيزى بر او نيست.(2)

 1191  س ـ آيا نايب هم، اگر خوف حيض يا مرض داشته باشد، مى تواند اعمال حج را بر وقوفين و اعمال منى مقدم بدارد يا نه ؟

ج ـ مانع ندارد.(3)

 1192  س ـ كسانى كه اعمال حج را قبل از اعمال منى انجام مى دهند، آيا مى توانند سعى را بعد از برگشتن از منى انجام دهند و باقى اعمال را قبل ؟

ج ـ محل اشكال است.(4)

1 ـ آية الله بهجت: به ذيل مسأله 1176 مراجعه شود.

آية الله تبريزى، آية الله خويى: تقديم سعى و طواف نساء بر وقوف مجزى نيست گرچه احوط تقديم سعى و اعاده آن است، بلى كسى كه از بازگشت به مكه مى ترسد همه اعمال مكه را مى تواند مقدم كند. (مناسك، مسأله 417 و418).

2 ـ آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: به حاشيه مسأله 1177 مراجعه شود.

3 ـ آية الله خويى، فتواى ايشان در اين مورد در دست نيست، بلى حكم نايب معذور به عذر طارى، قبلا در بحث نيابت گذشت.

4 ـ مراجعه شود به مسأله 1176.

آية الله بهجت: بعد از طواف سعى است.

آية الله سيستانى: جايز نيست.

آية الله مكارم: همه را قبلا انجام مى دهند.

 1193  س ـ تقديم اعمال مكه براى ذوى الأعذار جايز است يا لازم ؟

ج ـ جايز است و لازم نيست.(1)

 1194  س ـ كسانى كه اعمال حج را مقدم بر وقوفين مى نمايند، آيا بايد اقرب زمان به موقفين را رعايت كنند ؟

ج ـ لازم نيست.

 1195  س ـ تشخيص عذر براى كسانى كه اعمال حج را مقدم مى دارند، بر عهده خود آنان است يا بر عهده گردانندگان گروه و مسؤولين ؟

ج ـ تشخيص با خود مكلّف است.

 1196  س ـ كسى كه او را به وسيله تخت طواف مى دهند، آيا مى تواند اعمال حج خود را بر وقوفين مقدم بدارد ؟

ج ـ اگر در هر صورت بايد او را طواف دهند و عذر ديگرى نيست، نمى تواند مقدم  بدارد.

 1197  س ـ كسى كه اعمال حج را بر وقوفين مقدم مى دارد، آيا مى تواند طواف نساء را بعد از وقوفين و اعمال ديگر انجام دهد ؟

ج ـ بنابر احتياط در موردى تقديم بدارند كه هر سه عمل را مقدماً انجام دهند.(2)

 1198  س ـ شخصى كه مى تواند اعمال مكه را بر وقوفين مقدم بدارد، اگر جهلاً بدون

1 ـ آية الله تبريزى: مگر اينكه بدانند يا اطمينان داشته باشند; چنانچه اعمال مكه را بر وقوفين مقدم نكنند، بعد امكان انجام آن را ندارند، كه در اين صورت واجب است طواف و نماز آن را مقدم كنند و بنابر احتياط مستحب، سعى را نيز مقدم و بعد اعاده كنند.

آية الله خويى: كسى كه خوف اين را دارد كه نتواند طواف صحيح تام بعد از وقوفين انجام دهد لازم است طواف را قبل از وقوف انجام دهد، بلى ظاهر مناسك راجع به زنى كه صرفاً مى ترسد حايض بشود ولى اطمينان به آن ندارد، جواز تقديم و عدم لزوم آن است.

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: مگر براى كسى كه يقين دارد بعد از برگشتن از منى و تا آخر ذى حجّه امكان انجام آن را ندارد كه در اين صورت تقديم واجب است. ( آداب و احكام حج، مسأله 907).

2 ـ آية الله سيستانى: تأخير طواف نساء مانعى ندارد.

آية الله مكارم: هر سه عمل را مقدّماً انجام دهد.

مراجعه شود به مسأله 1176

احرام، اعمال مكه را انجام داد چه صورتى دارد ؟

ج ـ كفايت نمى كند(1) و بايد يا قبل از وقوفين آنها را با احرام اعاده كند و يا بعد از وقوفين و اعمال منى، آنها را بجا آورد.

 1199  س ـ آيا مى تواند اعمال مكه را به نايب واگذارد، در صورتى كه مى تواند تأخير بيندازد تا خود بجا آورد ؟

ج ـ با فرض اينكه مى تواند خودش بجا آورد، ولو با تأخير، تا آخر وقت نمى تواند نايب بگيرد.

 1200  س ـ در مناسك فرموده ايد وقت انجام اعمال حج تا روز يازدهم است و بعيد نيست كه تا آخر ماه ذى حجه نيت كند، در صورتى كه وقت انجام مناسك حج تا روز يازدهم باشد، اگر تأخير انداخت چون محتمل است ظرف وجوب منقضى شده باشد آيا معصيت نموده است؟

ج ـ معصيت نيست.

 1201  س ـ كسى كه از منى برگشته و هنوز اعمال واجب مكه را انجام نداده، آيا مى تواند طواف مستحبى انجام دهد و نيز در حال احرام عمره تمتع آيا مى تواند قبل ازانجام عمره، طواف مستحبى انجام دهد ؟

ج ـ احتياطاً ترك نمايد.(2)

*     1202  س ـ آيا بعد از انجام اعمال منى، قبل از انجام اعمال مكه، مى توان از مكه خارج شد يا خير ؟

ج ـ مانع ندارد.(3)

1 ـ آية الله بهجت: اگر شخصى به دليل عذر، اعمال مكه را مقدّم داشت، بعداً كشف شد كه اعمال را بدون احرام انجام داده، به آن اكتفا نكند و احتياطاً طواف و نماز و سعى را اعاده كند (مناسك، س168).

آية الله مكارم: بنابر احتياط واجب.

2 ـ آية الله بهجت: مى تواند.

آية الله سيستانى، آية الله فاضل: مى تواند، ولى متمتع پس از احرام حج و قبل از خروج به عرفات، به احتياط واجب نبايد طواف مستحبى كند، هرچند طواف حج را مقدم داشته باشد.

3 ـ آية الله بهجت: خلاف احتياط است.

آية الله تبريزى: احتياط واجب اين است كه تا اعمال حج تمام نشده، از مكه خارج نشود.

آية الله خويى: جايز نيست. (المسائل الشرعيه، ج1، ص313).

آية الله فاضل: احتياط واجب اين است كه تا اعمال حج تمام نشده از مكّه خارج نشود، مگر اينكه اطمينان داشته باشد كه براى اتمام اعمال برمى گردد.

 1203  م ـ اگر شخص، چندين عمره مفرده بجاى آورده باشد و در هيچكدام طواف نساء نكرده باشد، يك طواف نساء براى تمام آنها كفايت مى كند.(1)

*     1204  م ـ احتياط آن است كه نايب در طواف نساء، نيت مافى الذمه كند، گرچه مى تواند به نيت منوب عنه انجام دهد.(2)

 1205  س ـ آيا پيش از بجا آوردن طواف نساء و بعد از انجام حلق و اعمال بعدى، تمام انواع تلذّذ و تمتّع از زن حرام است و يا اختصاص به جماع دارد ؟

ج ـ از مطلق تلذّذ از زن بايد اجتناب نمايد.(3)

 1206  س ـ آيا تأخير طواف نساء از سعى تا چند روز، جايز است يا خير ؟

ج ـ مانع ندارد.

*     1207  س ـ شخصى بعد از حج، ازدواج كرد و داراى فرزند شد، بعداً متوجه مى شود كه

1 ـ آية الله بهجت، آية الله فاضل: بنابر احتياط، براى هر كدام يك طواف نساء انجام دهد.

آية الله تبريزى: هر احرام، طواف نساء مستقل لازم دارد ولى احتياط اين است تا طواف عمره مفرده را انجام نداده، محرم به احرام جديد نشود.

آية الله خامنه اى: على الظاهر واجب است براى هر عمره مفرده جداگانه طواف نساء بجا آورد، اگرچه تحلّل با طواف نساء واحد بعيد نيست.

آية الله خويى، آية الله صافى: هر احرام، طواف نساء مستقل لازم دارد. ( مستفاد از مسأله 68 استفتائات ).

آية الله سيستانى: هر احرام، طواف نساء مستقل لازم دارد بنابر احتياط واجب.

2 ـ آية الله خويى، آية الله سيستانى: به نيّت منوب عنه انجام دهد ( ملحق، سؤال 361 ).

آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: طواف نساء را بايد به نيّت منوب عنه بجاآورد (توضيح المسائل، م2057).

آية الله فاضل: طواف نساء به نيت منوب عنه انجام شود.

3 ـ آية الله مكارم: بنا بر احتياط واجب.

مراجعه شود به مسأله 1181 و1182.

در حج، طواف نساء را به جا نياورده است، حال كه متوجه شده است، حكم زن و فرزند او چگونه
است و نسبت به طواف بايد چه كند ؟

ج ـ با فرض جهل، فرزند او حكم حلال زاده را دارد ولى عقد ازدواج باطل است(1)و بايد طواف نساء را انجام دهد و اگر بخواهد بعد از آن تجديد عقد نمايد.

 1208  س ـ مردى به زنش گفت وظيفه من طواف نساء است ولى تو بايد طواف رجال بجا آورى ! زن بجاى نيت «طواف نساء» «طواف رجال» ذكر كرد، آيا كافى است يا نه ؟

ج ـ اگر منظورش اداى وظيفه است، مانع ندارد.

 1209  س ـ كسى كه عمره مفرده انجام مى داد، بدون اينكه تقصير كند، طواف نساء را بجا آورد، آيا وظيفه او چيست و عمره او باطل است يا نه ؟

ج ـ عمره باطل نمى شود، ليكن بايد بعد از تقصير، طواف نساء را اعاده(2) نمايد و بدون آن حرمت نساء باقى است.

*     1210  س ـ شخصى پس از مراجعت از مكه شك مى كند كه طواف نساء حج يا عمره مفرده را بجا آورده يا نه، چه وظيفه اى دارد ؟

ج ـ(3) اگر التفات به وجوب طواف نساء نداشته، بايد طواف نساء را انجام دهد(4) و همچنين

1 ـ آية الله بهجت: تاطواف نساء بجانياورد زن حلال نيست ولى عقدصحيح است وفرزندحلال زاده است، بنا بر اين اگر نتواند شخصاً طواف نساء را بجا آورد نايب بگيرد كه طواف نساء و نمازش را انجام دهد.

آية الله تبريزى، آية الله خويى: ظاهراً عقد صحيح است و نياز به تجديد ندارد، ولى مادامى كه طواف نساء و نماز آن را خودش و در صورت تعذر نايبش انجام نداده جماع جايز نيست.

آية الله سيستانى: عقد او صحيح است; زيرا آنچه بر حاجى پس از حلق حرام است، استمتاع است نه عقد و امّا اولاد به هر حال ملحق به او هستند.

آية الله مكارم: بنابر احتياط واجب عقد او باطل است.

2 ـ آية الله بهجت: به ذيل مسأله 898 مراجعه شود.

آية الله سيستانى، آية الله مكارم: بنابر احتياط واجب.

3 ـ آية الله بهجت: اگر توانست خودش بجا آورد و الاّ نايب بگيرد.

4 ـ آية الله تبريزى، آية الله خويى: اگر شك بعد از عمل مواقعه با زوجه برايش حاصل شد، به آن اعتنا ننموده و بنابر انجام آن گذارد.

آية الله سيستانى، آية الله صانعى: بايد طواف نساء را انجام دهد و اگر معذور است يا مشقت دارد نايب بگيرد.

آية الله مكارم: بنا بر احتياط واجب در صورت اوّل، ولى در صورت بعد طواف نساء لازم نيست.

است در صورت التفات(1) على الأحوط، بلكه خالى از قوت نيست.

*     1211  س ـ اگر كسى بعد از شوط چهارم طواف نساء عمره مفرده، با زوجه خود مواقعه نمايد، آيا مانند طواف نساء حج است كه به حج لطمه اى وارد نكرده و كفاره هم ندارد ؟

ج(2) ـ بلى، عمل صحيح است و كفاره ندارد، اگرچه حرام مرتكب شده است.(3)

 1212  س ـ بجا نياوردن طواف نساء از روى جهل، همانند طواف حج و عمره است كه بايد حج را اعاده كند وشتر قربانى نمايد؟ چنانكه در مسأله17 فصل پنجم حج درمناسك مى فرماييد؟

ج ـ ترك طواف نساء، حج را باطل نمى كند و كفاره ندارد، ولى حرمت نساء بدون آن باقى است و ارتكاب آن كفاره دارد.(4)

 1213  س ـ شخصى قبل از طواف نساء با زوجه خود ملاعبه نموده و از روى شهوت به او دست زده است، آيا كفاره دارد ؟

ج ـ كفاره دارد مگر در صورت جهل.(5)

1 ـ آية الله صافى، آية الله گلپايگانى: ولى اگر التفات به وجوب آن داشته و شك دارد كه انجام داده يا نه، بعيد نيست انجام آن واجب نباشد، اگر چه احتياط خوب است ( آداب و احكام حج، مسأله 915).

2 ـ آية الله بهجت: اگر توانست خودش بجا آورد والاّ نايب بگيرد.

3 ـ آية الله اراكى: معيار تجاوز از نصف است.

آية الله بهجت: قبل از اتمام شوط پنجم كفاره دارد، بنا بر احتياط و بعد از شوط پنجم كفاره ندارد البته اين مسأله را در باره حج دارند نه عمره مفرده. ( مستفاد از مناسك، مسأله 222 ) به ذيل مسأله 318 مراجعه شود.

آية الله تبريزى: چنانچه اين عمل بعد از سعى بوده، عمره باطل نمى شود، ولى قبل از شوط پنجم كفاره دارد، بلكه احوط كفاره است مطلقاً.

آية الله خويى: بعد از سعى عمره باطل نمى شود ولى كفاره دارد مگر اينكه شوط پنجم را بجا آورده بوده. ( مناسك، مسأله 223 ).

آية الله سيستانى: استغفار كند و كفّاره ندارد و طوافش را تمام كند ( ملحق مناسك، سؤال 366 ).

4 ـ آيات عظام بهجت، تبريزى، خويى، سيستانى، مكارم: در صورت فراموشى يا ندانستن مسأله كفاره ندارد.

5 ـ آية الله بهجت: يا نسيان.

به مسأله 1182 مراجعه شود.

آية الله سيستانى، آية الله فاضل: يا فراموشى.

آية الله مكارم: بنا بر احتياط واجب، ولى در صورت فراموشى يا ندانستن مسأله كفاره ندارد.

 1214  س ـ زنى كه اعمال حج خود را بر وقوفين مقدم داشته، بعد از سعى حايض مى شود، شوهرش در همان وقت به نيابت از او طواف نساء را انجام مى دهد، آيا اين نيابت صحيح است ؟

ج ـ صحيح نيست و تقديم براى كسى است كه خودش طواف مى كند و احتياط آن است كه اكتفا به آنچه مقدم داشته هم نكند.(1)

 1215  س ـ اگر نايب طواف نساء را بجا نياورد، آيا فقط زن بر او حرام است يا ذمه اش هم مشغول است، هرچند بعد از مردن باشد، كه بايد براى او قضا كند ؟

ج ـ ذمه او هم مشغول است، ولى خودش بايد در حياتش انجام دهد و اگر نمى تواند نايب بگيرد.(2)

 1216  س ـ شخصى طواف نساء عمره مفرده را فراموش كرده و بعد براى عمره تمتع محرم شده است، آيا طواف نساء فراموش شده را، بعد از انجام اعمال عمره تمتع بجا آورد يا قبل از آن؟

ج ـ مى تواند بعد از انجام اعمال عمره تمتع بجا آورد و اگر تأخير بيندازد، طواف نساء حج، كفايت از آن مى كند.(3)

1 ـ آية الله تبريزى، آية الله خويى: اگر به جهت خوف از حيض، اعمال حج را مقدّم كرده، اعاده طواف حج لازم نيست لكن بنا بر احتياط واجب بايد سعى را اعاده كند و بايد طواف نساء هم بعد از وقوفين و اعمال حج باشد.

آية الله سيستانى: آنچه مقدم داشته كافى است و طواف نساء را پس از اعمال روز عيد انجام دهد و اگر نتوانست تكليف ساقط است ولى احتياط آن است كه نايب بگيرد.

آية الله فاضل: يعنى با فرض اين كه زن نتوانسته همه اعمال حج را قبل از وقوفين انجام بدهد، احتياط اين است كه بعد از پاك شدن مجدداً همه اعمال بعد از منى را اعاده كند.

2 ـ آية الله بهجت: و چنانچه قبل از تدارك فوت نمايد، احتياط اين است كه از تركه اش قضاى آن بجا آورده شود. (مناسك، مسأله 425).

آية الله خويى، آية الله فاضل: در صورت عدم تدارك در زمان زنده بودنش، بنابر احتياط بايد قضاى آن از تركه او بجا آورده شود. (مناسك عربى، مسأله 420).

3 ـ آية الله بهجت: در اين مسأله و مسأله بعدى به ذيل مسأله 1203 مراجعه شود.

آية الله تبريزى: صحّت احرام جديد قبل از طواف نساء عمره مفرده محلّ اشكال است.

آيات عظام خامنه اى، خويى، صافى: كفايت نمى كند.

آية الله سيستانى: كفايت نمى كند بنابر احتياط.

آية الله فاضل: كفايت نمى كند و براى عمره مفرده بنابر احتياط واجب يك طواف نساء ديگر بجا آورد.